Nog steeds is er meer bewustwording nodig over het Syndroom van Tourette. Leendert Douma recenseert de film I Swear van regisseur Kirk Jones.
Scenarist en regisseur Kirk Jones is niet bang om al aan het begin van de film de spoiler weg te geven. Hoofdpersoon John Davidson ontvangt een onderscheiding van de Engelse koningin voor zijn activiteiten als ambassadeur voor mensen die leven met het Syndroom van Gilles de la Tourette. De doodzenuwachtige Davidson vindt het heel moeilijk. Er komt een harde en ongecontroleerde kreet uit zijn mond: “FUCK THE QUEEN!”
Shakespeare
De regisseur zet daarmee ook meteen de toon van de film. Er mag gelachen worden. I Swear vertelt het waargebeurde verhaal van John Davidson en dat is intens treurig. Maar de Tourette-tics en -uitroepen zijn vaak onbedoeld grappig. Regisseur Kirk Jones zag meteen de potentie. Er zijn in totaal drie BBC-documentaires over de Schotse Tourette-patiënt gemaakt (waaronder John’s Not Mad uit 1988) en die inspireerden hem voor het scenario van I Swear. Kirk Jones: “Ik zag alle drie documentaires en zag er altijd al een film in. Voor mij was het net een drama van Shakespeare, waarin tragedie en komedie volledig door elkaar lopen.”
Dieptepunt
Bij John ontwikkelt het syndroom zich tot de meest ernstige vorm. Het begint in de brugklas, als hij een veelbelovende keeper is in de arbeidersstad Galashiels in Schotland. Hij heeft ongecontroleerde bewegingen in zijn nek en zijn gezicht. Dan spuugt hij opeens het avondeten in zijn moeders gezicht. En hij gaat mensen om hem heen uitschelden of vulgaire dingen roepen. Begin jaren tachtig heeft nog niemand van Tourette gehoord en niemand begrijpt wat John bezielt. Hij wordt geslagen door de schooldirecteur. Zijn moeder stuurt hem van tafel en dwingt hem om voortaan zijn eten alleen op te eten, zittend voor de haard.
Hij verliest zijn vrienden, mislukt op school. De scheiding van zijn ouders is zijn schuld, zo voelt John aan. Doodgewone zaken als boodschappen doen worden onmogelijk door al die tics en schuttingtaal. Laat staan een baan. John leeft uiteindelijk eenzaam met zijn moeder, die hem niet begrijpt. Dramatisch dieptepunt van de film is een suïcidepoging waarbij John bij schemering de rivier in schrijdt.
Hardhandig
Gelukkig leert hij Dottie kennen, de moeder van een oude vriend. Zij is psychiatrisch verpleegkundige geweest en snapt iets van John’s gedrag. Ze neemt John in huis en helpt hem zijn leven op de rit te krijgen. Hij krijgt zelfs een baantje als hulpconciërge in het wijkhuis. Zijn baas Tommy is net als Dottie: ze negeren de beledigingen, de vunzigheden, het spugen of de ongecontroleerde bewegingen gewoon. Al is dat niet altijd even makkelijk. Als John naast Tommy loopt, grijpt hij hem hardhandig in zijn ballen. Tommy reageert laconiek: “Hmm, ik moet maar eens een tok gaan kopen.”
Niet dat de problemen nu voorbij zijn, hoor. John wordt door twee mannen met een koevoet het ziekenhuis in geslagen, omdat hij “SLET!” schreeuwde naar een vriendinnetje van hun. Je voelt zelf bijna zijn ellende, als hij op de IC ligt te worstelen met zijn tics. Want elke beweging doet hem nu gruwelijke pijn.
Studie
John gaat in het wijkcentrum bijeenkomsten met lotgenoten organiseren, die overigens hilarisch worden verfilmd. Langzaamaan ontpopt hij zich als Tourette-ambassadeur en zo eindigt hij bij de koningin. Daarmee is de vertelling overigens nog niet rond. Er volgt nog een passage waarin de Tourette-patiënt onder andere onderzoekster Bàrbara Morera Màiquez aan de University of Nottingham bezoekt. Zij bindt hem een armband om die met elektrische pulsen zijn hersenen stimuleert. Dat lijkt te werken. John Davidson ervaart voor het eerst sinds zijn vroege puberteit weer echte rust. Overigens zijn de resultaten van Morera Màiquez’ studie nog niet zodanig dat er sprake is van standaardbehandeling.
Oplossingen
De film is terecht in de prijzen gevallen. I Swear werd op het Filmfestival Rotterdam bekroond met de publieksprijs. En Robert Aramayo, die John Davidson speelt, won dit jaar de BAFTA- de Britse Oscar zeg maar – voor beste acteur (en gaf zo Leonardo DiCaprio en Timothée Chalamet het nakijken). Het is dan ook adembenemend hoe Aramayo al die ingewikkelde tics neerzet en regelmatig schrik je je een hoedje. (Er zijn trouwens ook hele lieve tics. Als John een lantaarnpaal ziet die ietwat uit het lood staat, dan moet ‘ie die een kusje geven.) Tegelijkertijd zie je zijn eenzaamheid en wanhoop. Daarnaast spelen Shirley Henderson als Dottie en Peter Mullan als Tommy de sterren van de hemel.
Er zijn mensen die dit bestempelen als formulegemaakte feelgood-film, maar daarmee doe je I Swear tekort. De film geeft inzicht in hoe Tourette elke fase van iemands leven kan beïnvloeden. De onmogelijkheid om ‘normaal’ te leven. De ggz, de wetenschap en de farmaceutische industrie zoeken naar oplossingen voor Tourette, maar afdoende zijn die nog niet.
Bewustwording
Het meest bepalend voor mensen met Tourette zijn echter de onbekendheid en het onbegrip. Dat is anno nu niet veel anders dan in de jaren tachtig. Dat bleek wel op de BAFTA-uitreikingen. De echte John Davidson was daarbij aanwezig, en weer met ongecontroleerde uitroepen. Toen hij de zwarte hoofdrolspelers van de film Sinners zag, dwong iets hem om het N-woord door de zaal te schreeuwen. Dat leidde tot een flinke mediarel. Hij werd zelfs van racisme beticht.
Het illustreert maar weer dat John Davidsons werk voor meer bewustwording nog lang niet gedaan is. Dus hopelijk gaan heel veel mensen I Swear zien.
Bekijk de trailer van I Swear.
-
Lees ook:
Oprecht en diepgaand over stemmen in je hoofd over Mijn woord tegen het mijne
Loenatik meets Cuckoo’s nest komt niet goed uit de verf over PAAZ
Van microagressie naar familiedrama in vermakelijk epos over The Roses
Schokkende thrillers over adolescenten en opvoeders over September Says en Adolescence
Depressie door de ogen van een 18e eeuwse jonge vrouw over Des Teufels Bad
of
lees alle filmrecensies op GGZ Totaal
-----------------------------------------------------------------------------------------
Vind je dit interessant? Misschien is een abonnement op de gratis nieuwsbrief dan iets voor jou! GGZ Totaal verschijnt tweemaal per maand en behandelt onderwerpen over alles wat met de ggz te maken heeft, onafhankelijk en niet vooringenomen.
Abonneren kan direct via het inschrijfformulier, opgeven van je mailadres is voldoende. Of kijk eerst naar de artikelen in de vorige magazines.
