De film is dromerig en surrealistisch, de serie is scherp en felrealistisch. Twee coming-of-age drama’s schokten film- en televisiekijkend Nederland. Leendert Douma bekeek September Says en Adolescence. De impact is heftig. Ze zetten je vooral aan tot nadenken over jouw rol als opvoeder.
‘September zegt: Eet deze pot mayonaise leeg.’ ‘September zegt: Snij in je hals met dit mes.’ Alles wat haar oudere zus September zegt, doet July ook. ‘Zou jij sterven in mijn plaats?’ July zegt meteen ‘ja’. Het is tekenend voor de eenzijdige symbiotische relatie van de jonge zussen in September Says, de broeierige debuutfilm van de Grieks-Engelse Ariane Labed. De kijker met een beetje filmhistorisch besef voelde ‘m meteen al aankomen. Hoewel er een jaar verschil zit tussen hen, fotografeert hun moeder ze als tweeling. De horror-tweeling uit The Shining van Stanley Kubrick, welteverstaan. De zussen zien er hetzelfde uit (zeker in hun schooluniforms en blauwe regenjassen), ze ontwikkelen een eigen taaltje, eigen geluiden en excentrieke eetgewoonten (opeens stoppen ze met het eten van alles met een rode kleur). Maar hun intieme universum raakt verstoord als de bleue July verliefd wordt, maar online te grazen wordt genomen nadat ze een naaktfoto van zichzelf heeft opgestuurd. Haar oudere zus neemt wraak op een manier die vreselijk moet zijn, maar die we niet te zien krijgen. Daarna vlucht moeder met haar dochters naar het verlaten familiehuis ergens aan de Ierse kust. Daar vinden ze geen rust. Een van hen maakt een seksuele ervaring mee (het doet er niet zoveel toe wie, de ander voelt het ook – of is nog iets anders aan de hand?). Zo komt de onuitgesproken dreiging uit het begin tot een paranoïde hoogtepunt.
Opvoeding
September Says is de intense verfilming van het boek Zussen van de jonge schrijfster Daisy Johnson. Het is een ‘gothic’ roman over opgroeien, loslaten en het ontwikkelen van een eigen identiteit. Maar ook over een ongezonde opvoeding: de moeder van September en July lijkt meer geïnteresseerd in haar eigen sores en in haar succesvolle carrière als kunstfotograaf. Dus richten de meisjes zich helemaal op elkaar. Dat gaat zelfs zover dat moeder zich overbodig, ongewenst gaat voelen.
Wegkijken
Dat intieme universum beleeft de 13-jarige Jamie Miller in zijn eentje, ’s nachts als hij zit te gamen en uren doorbrengt op Instagram. Ook hij wordt online te grazen genomen, maar zijn wraak blijft niet onduidelijk. Het is juist waar de hele Netflix-serie Adolescence om draait. In vier briljant gemaakte afleveringen zien we vier perspectieven op de dood van het jonge meisje Katie, die door messteken om het leven is gekomen. Justitie, onderwijs, sociale zorg en opvoeding komen aan bod. Het drama is geschreven door regisseur Jack Thorne en acteur Stephen Graham, die ook de vader van Jamie speelt, als reactie op de recente golf van steekpartijen door jonge daders in het Verenigd Koninkrijk. Elke aflevering is in één camerashot opgenomen. Het maakt de afleveringen heel dwingend. Wegkijken is geen optie. Dat lijkt een scherp contrast met het verhaal, want wegkijken is juist precies wat de ouders van Jamie leken te doen. Ze hadden geen weet van hun zoons eenzaamheid en zijn nachtelijke online leven, dat zich voor een groot deel afspeelde in Andrew Tate’s misogyne ‘manosphere’. (Heel veel meer ga ik hierover niet zeggen, want voor de maximale impact moet je de serie met zo min mogelijk voorkennis bekijken.)
Psychopathische tactieken
Het aangrijpende hoogtepunt van Adolescence is aflevering 3. Daarin gaat een psychologe in gesprek met Jamie, die op dat moment gevangen zit in een psychiatrische kliniek. Zij moet een gerechtelijk rapport opstellen als second opinion. Het is verbluffend hoe de jonge acteur Owen Cooper (hij is 14 jaar oud) allerlei psychopathische tactieken loslaat op de rapporteur, van verleiden tot intimideren, van defensief zwijgen tot betweterig mee-analyseren. Owen alias Jamie is de belichaming van zowel dader als slachtoffer, maar hij wil vooral gezíen worden. Het is ontroerend hoe hij het gesprek met de psychologe beëindigd: “Vind jij mij leuk?”, vraagt hij smekend – waarna hij helemaal doorslaat en door de bewaking wordt weggevoerd.
Jouw rol als opvoeder
September Says en Adolescence kennen niet alleen een heel verschillende aanpak, ze zijn ook vanuit een heel ander oogpunt gemaakt. September Says is duidelijk vrouwelijk, Adolescence juist mannelijk. Maar beide laten zien hoe gebrek aan echt contact – met ouders, broers en zussen, leraren of hulpverleners, vrienden en vriendinnen – funest kan werken op de mentale gezondheid van jongeren. Zeker in de puberteit kan dat in no-time escaleren tot toestanden die zo horrorachtig zijn dat ze soms maar beter niet benoemd kunnen worden. De film noch de serie geeft antwoorden of conclusies. Adolescence en September Says zijn slechts schetsen, tekenen des tijds. Ze laten je achter in verwarring. Met heel veel stof om na te denken over jouw rol als opvoeder: ouder, leraar of hulpverlener.
Bekijk de trailer van September Says.
Bekijk de trailer van Adolescence.
-
Lees alle filmrecensies op GGZ Totaal
-----------------------------------------------------------------------------------------
Vind je dit interessant? Misschien is een abonnement op de gratis nieuwsbrief dan iets voor jou! GGZ Totaal verschijnt tweemaal per maand en behandelt onderwerpen over alles wat met de ggz te maken heeft, onafhankelijk en niet vooringenomen.
Abonneren kan direct via het inschrijfformulier, opgeven van je mailadres is voldoende. Of kijk eerst naar de artikelen in de vorige magazines.
