Weg met ‘stoornisme’ en van ‘weettaal’ naar ‘zoektaal’. Johan Atsma recenseert Taal grijpt altijd in. Op zoek naar woorden in de psychiatrie van Bram de Ridder.
De titel maakt het wel duidelijk, dit boekje gaat over taal en de belangrijke rol die taal speelt in de ggz, in de vorm van woorden geven aan wat er met iemand aan de hand is. Of zoals Bram de Ridder dat in zijn inleiding omschrijft, nadat hij letterlijk een heel lange opsomming van vaktermen geeft: “(…) woorden die we gebruiken om ons psychisch lijden te communiceren. Aan de ene kant kunnen woorden, ook deze, zaken en mensen preciseren, terwijl aan de andere kant diezelfde woorden op datzelfde moment een ander soort precisie kunnen laten verdwijnen. Wanneer je bepaalde verschillen verwoordt, wanneer je ordening aanbrengt, verdwijnen overeenkomsten en andere verschillen uit beeld. Oftewel: taal grijpt altijd in. Bedoeld en onbedoeld, bewust en onbewust. Dit boek is bedoeld. Om te bewegen. Te bewegen in woorden, in denken, in handelen.”
Bepalend en sturend
Vervolgens deelt De Ridder zijn essay in twee delen: deel 1 heet Zowel vehikel als obstakel en deel 2 Stoornisme en de context van de context. Natuurlijk komt ook in dit boekje de belangrijke rol van DSM5 voorbij, en de rol van woorden die van een probleem een stoornis maken. De zelfgemaakte term ‘stoornisme’ komt regelmatig voorbij. Het raakt daarbij aan het door De Ridder gesignaleerde probleem dat de in de psychiatrie gebruikte taal nogal bepalend en sturend is. “De op het individu gerichte westerse taal van de psychologie en psychiatrie passen in een maatschappij waarin het individu veer verantwoordelijkheden krijgt toebedeeld. Ook de verantwoordelijkheid om mentale problemen als iets te zien waar je zelf, al dan niet met hulp, mee aan de slag moet. Psychologen, psychiaters, coaches, lichaamswerkers en mindfulnesstrainers en talloze andere professionals houden ons en zichzelf met hun taal en hun concepten de belofte én de opdracht voor dat het leven anders kan, beter – en dat we daar als individu verantwoordelijkheid voor kunnen nemen.”
Afstappen van ‘weettaal’
Het boekje is uiteindelijk een indringend pleidooi om meer te zoeken en minder te willen weten, op zoek “…naar taal die ruimte schept en openstaat voor het ongekende.” Waarmee Bram de Ridder niet alleen een visie op taal ten toon spreidt maar zeker ook een weg zoekt uit de sturende taal van de door de DSM5 bepaalde diagnostiek. Taal grijpt altijd in is een korte en krachtige analyse van de rol van taal in de psychiatrie en een pleidooi om af te stappen van wat hij noemt ‘weettaal’ en ons meer bezig te gaan houden met ‘zoektaal’. Een diagnose kan helpend zijn, daarover is De Ridder duidelijk. Maar de mogelijkheid om daar aan te ontsnappen is minstens zo belangrijk.
De taal die Bram de Ridder zelf in dit essay gebruikt vraagt soms enig doorzettingsvermogen vanwege een soms hoog abstractieniveau. Maar hij zet daarmee zeker aan tot denken en al snel weet hij mij als lezer te verwonderen en te boeien. Interessant!!!
Bram de Ridder – Taal grijpt altijd in. Op zoek naar woorden in de psychiatrie
ISVW uitgevers, Leusden 2025
93 pagina’s incl. noten
Prijs: € 14,95
ISBN: 978 90 834369 6 8
-
Lees ook andere recensies van Judith de Roos en Johan Atsma
-----------------------------------------------------------------------------------------
Vind je dit interessant? Misschien is een abonnement op de gratis nieuwsbrief dan iets voor jou! GGZ Totaal verschijnt tweemaal per maand en behandelt onderwerpen over alles wat met de ggz te maken heeft, onafhankelijk en niet vooringenomen.
Abonneren kan direct via het inschrijfformulier, opgeven van je mailadres is voldoende. Of kijk eerst naar de artikelen in de vorige magazines.
