overzicht

Over normaliteit en andere afwijkingen

Door: Johan Atsma

4 - over normaliteit en andere afwijkingen

Gepubliceerd: 24-08-2020

 

Johan Atsma recenseert het boek van Paul Verhaeghe

 

Als je niet normaal bent, dan heb je dus iets. We leven in het tijdperk van de ‘aandoening’ waarin normaliteit het ijkpunt is en wat daar van afwijkt een diagnose behoeft. Dat wat normaal is wordt bepaald door een dominant vertoog. Dat is “… een geheel van woorden en beelden dat samen een min of meer coherente mens- en maatschappijvisie oplevert die gebaseerd is op een sturende set van normen en waarden. Een normaal mens gedraagt zich zo en zo, een ideale mens ziet er zo en zo uit.”

Hatsiekedee, welkom in de wereld van de filosofie. De serie Nieuw licht van uitgeverij Prometheus is een filosofische pamfletreeks onder redactie van Coen Simon en Frank Meester waarin aan een vakgenoot wordt gevraagd middels een door hen geformuleerde vraag zijn of haar licht te laten schijnen over een kwestie van maatschappelijk belang. De gestelde vraag in het onderhavige geval is:

“Kunnen we ons nog normaal wanen zonder diagnose?”

In ‘Over normaliteit en andere afwijkingen’ neemt Paul Verhaeghe ons vervolgens mee in een boeiend essay aan de hand van het proefschrift ‘Geschiedenis van de waanzin in de zeventiende en achttiende eeuw’ uit 1961 waarmee de Franse filosoof Michel Foucault bekend werd. Coen Simon en Frank Meester beschrijven in hun inleiding op het essay van Verhaeghe hoe Foucault de opkomst van de psychiatrie in de 17e en 18 e eeuw beschrijft, eeuwen waarin het denken over waanzin een omslag maakt. Gekte en irrationaliteit worden in die periode uit de dagelijkse realiteit verbannen en (toen nog samen met criminelen, boeven en zedendelinquenten) achter de gesloten deuren van een inrichting gestopt.

“Dit is het begin van de systematische bestudering van de waanzin en, volgens Foucault, het fundament voor de maatschappelijke tegenstelling tussen het normale en het pathologische. Het denken over de mens wordt een denken in termen van aandoeningen”. Tot op de dag van vandaag: “de normale mens wordt steeds meer verder ontleed tot aan het huidige handboek voor psychiatrische aandoeningen, de DSM-5 waarin ook het nieuwe conduct disorder is opgenomen, een normoverschrijdende gedragsstoornis die zich kenmerkt door ‘gedrag dat de rechten van anderen schendt of belangrijke maatschappelijke normen overschrijdt’.”

In het pamflet van Verhaeghe laat hij zien dat de visie van Foucault uit 1961 inderdaad nog steeds opgeld doet. Denken in de psychiatrie wordt bepaald door morele opvattingen en vanuit die opvattingen is de behandelaar iemand die een moreel oordeel velt in de vorm van een diagnose. De behandeling is er vervolgens op gericht om de patiënt weer op het spoor te krijgen van wat we normaal vinden. Dat laatste, het zal geen verrassing zijn, is tijdsbepaald. Freud diagnosticeert in zijn tijd nog hysterische vrouwen. Nu diagnosticeren we andere problematiek: “Dat kind let niet op en zit nooit stil omdat het ADHD heeft, klinkt voluit als volgt: ‘Dat kind let niet op en zit nooit stil omdat het niet oplet (attention deficit, AD) en niet stilzit (hyperactivity, H).“ Zowel de psychiatrie als psychotherapie zijn nog steeds bezig de patiënt aan te passen aan de heersende sociale normen. Daarbij functioneren arts en therapeut als morele autoriteit.

Bij een afwijking van wat als normaal wordt beschouwd, zal het medisch model dat als ziekte benoemen en we zijn op zoek naar een definitief ontdekken van de oorzaak van die ziekte. Een afwijking van het functioneren van de hersenen die bijgesteld kan worden door middel van medicatie is momenteel de heilige graal die we zoeken en volgens velen zijn we er wat dat betreft bijna. Verhaeghe laat fijntjes zien dat Kraepelin, de vader van de psychiatrische diagnostiek, dat 100 jaar geleden ook al dacht vanuit zijn visie.

U begrijpt, aan de hand van de filosoof Foucault kraakt de hoogleraar psychodiagnostiek Verhaeghe wel enige harde kritische noten!

De redenatie verder volgend stelt Verhaeghe dat de psychiater/psychotherapeut, met het oog op bescherming en hulpverlening, beoordelend en disciplinerend bezig is. Verhaeghe stelt met nadruk: “Een ontkenning van deze morele positie reduceert de hulpverlener …”tot iemand die kritiekloos macht uitoefent, casu quo handlanger van een gevestigde orde, ook wanneer die orde ziekmakend en immoreel is. Een erkenning van deze positie maakt discussie mogelijk.”

En die discussie is noodzakelijk, aldus Verhaeghe, vooral met het oog op de ziekmakende omgeving. “Een maatschappij waar steeds meer mensen, kinderen en volwassenen uitvallen is een gestoorde maatschappij.” Het is aan de beurt van de psychiatrie om ook daar mee aan het werk te gaan!

Stevige uitspraken, stevige opvattingen, stevig onderbouwd in een klein, leesbaar en dapper boekje.

 

Paul Verhaeghe: Over normaliteit en andere afwijkingen.
Uitgeverij Prometheus; 110 pagina’s; € 14,99; ISBN 978 90 446 4322 0

(Deze recensie is eerder geplaatst in februari 2020. Omdat kort daarna de corona-crisis begon heeft het artikel toen mogelijk minder aandacht heeft gekregen dan het verdiende. Vandaar dat wij het deze zomer nogmaals plaatsen).

Overig nieuws


11-11-2026 - NIP: maak psychologische ondersteuning mantelzorgers structureel
10-11-2026 - Eerste ervaringen met Samen Leren bij Psychose
10-11-2026 - Ggz gaat actie voeren voor betere cao
09-11-2026 - Hierover moet gesproken worden
09-11-2026 - Darmgezondheid bij autisme: de invloed van voeding op stress, energie en focus
09-11-2026 - Over helen als de schuld zo lang op de verkeerde plek lag
09-11-2026 - Waarom ik werk aan een ggz die ik zelf nooit zal meemaken
09-11-2026 - Als de winter eerder komt
09-11-2026 - Herstelgerichte zorg: verder kijken dan symptomen
09-11-2026 - Twee boeken, twee verhalen, één gedeelde missie: zelfdoding bespreekbaar maken
09-11-2026 - De stilte van mijn vader, over nabijheid zonder te verdwijnen
09-11-2026 - De podcasts
09-11-2026 - De bibliotheek
03-11-2026 - Gebruik ADHD-medicatie stijgt vooral onder volwassenen
02-11-2026 - Bonden stellen ultimatum voor nieuwe cao ggz
30-10-2026 - Begrijpelijke beslishulp bij vertellen psychische problemen op werk
29-10-2026 - Nieuwe regels NZa met zorglabels HIC, IHT en wachttijd per locatie
28-10-2026 - Onderhandelingen cao ggz vastgelopen
27-10-2026 - Samenwerking Therapeutisch Centrum GGZ en Karakter
26-10-2026 - Podcast of parodie?
26-10-2026 - ‘Nog voordat we woorden hadden, waren we er al’
26-10-2026 - Alsof de schaduw er niet was
26-10-2026 - Ethiek in de psychiatrie: wat is goede zorg als waarden botsen?
26-10-2026 - Bus vol ikjes
26-10-2026 - Achter het gordijn, door de ogen van extreme hoogbegaafdheid
26-10-2026 - Ik ben jou. Perspectieven op een verdwenen zelf
26-10-2026 - De podcasts
26-10-2026 - De bibliotheek
22-10-2026 - Prestigieuze financiering voor onderzoeken stemmen horen en stoornissen bij partners
19-10-2026 - NZa: Trend afbouw gesloten jeugdhulp zet door
16-10-2026 - Zelfinzicht bij autisme voor jongeren

Laatste nieuws

Tagcloud


  • autisme
  • bibliotheek
  • congres
  • depressie
  • gedicht
  • jeugdzorg
  • personalia
  • recensie
  • suicide
  • verslaving

Zoeken in nieuws


Zoek

Contactgegevens

LET OP: GGZ Totaal is geen instelling voor behandeling of begeleiding. Neem daarvoor contact op met de eigen behandelaar of huisarts.
t: -
info@ggztotaal.nl

Deel deze pagina

Neem contact op


Op de hoogte blijven?


Vul uw emailadres in en ontvang gratis ons magazine!

 

 

Disclamer & privacy


Hoe gaan we met jouw gegevens om?

 

Het laatste nieuws


  • NIP: maak psychologische ondersteuning mantelzorgers structureel

  • Eerste ervaringen met Samen Leren bij Psychose

  • Ggz gaat actie voeren voor betere cao

  • Hierover moet gesproken worden

    van de redactie
  • Darmgezondheid bij autisme: de invloed van voeding op stress, energie en focus

    door Stienke de Jager

Zoeken


 

Social media


FacebookTwitterLinkedInInstagram

 

Weesperzijde 10-H   |   1091 EA Amsterdam   |  info@ggztotaal.nl   |   Webdesign PEW

Copyright 2026 - GGZ Totaal
Inloggen | Ziber Website | Design by PEW Grafisch ontwerpstudio