Voor een overzicht van alle artikelen kunt u hier klikken
Het werken op een gespecialiseerde afdeling voor eetstoornissen is boeiend en uitdagend.
Op het medicatie spreekuur zie ik Albertine, 21 jaar en ze lijdt aan anorexia nervosa. Vorig jaar heeft ze een veelbelovende carrière als model uit elkaar zien spatten.
Een carrière waarbij ze genoot van het reizen, de aandacht en de ontmoetingen met andere mensen en culturen. Haar identiteit en (beperkte) zelfvertrouwen waren voor een groot deel afhankelijk van haar werk. Maar de modellenwereld heeft een keerzijde: nooit was het goed genoeg, en kon er iets verbeterd worden aan het uiterlijk. En als je die keerzijde van haar werk combineert met enkele karaktertrekken, waaronder perfectionisme en behoefte aan controle, krijg je een risicovolle combinatie.
Langzaam ontwikkelde zich een eetstoornis. Patiënte wilde blijven voldoen aan de (uiterlijke) eisen van anderen, om zo haar zelfvertrouwen nog enigszins in stand te houden. Dat uiterlijk, dat vooral nooit slank genoeg is naar onze Westerse maatstaven. “Reflections in the mirror may be distorted by socially constructed ideas of beauty (anonymous).” Fotografen merkten op dat ze wel heel dun geworden was, en uiteindelijk betaalde ze de tol van de jarenlange calorieën beperking: haar lichaam was op, het ging niet meer. En ze wist: doorgaan met dit werk zou haar ondergang betekenen.
Zoals bijna alle patiënten met een eetstoornis die ik spreek, weet ook zij me op boeiende wijze deelgenoot te maken van een voortdurend gevecht met de eetstoornis. Van de strijd tussen gevoel en verstand, en van de kracht van de eetstoornis. Afwijkend eetgedrag moet altijd worden beschouwd als een symptoom, als een uitingsvorm van onderliggende problematiek. Eetstoornissen gaan altijd gepaard met andere stoornissen. Angst, dwang, controle behoefte, ADHD, persoonlijkheidsproblematiek, systeemproblematiek, PTSS…. de lijst is lang. Zelden heeft een eetstoornis één oorzaak en een pasklare behandeloplossing. Het identificeren en behandelen van biologische, psychologische en sociaal-culturele uitlokkende en in stand houdende factoren en stoornissen vindt bij voorkeur plaats samen met patiënten en hun familie/gezin.
En nu zit Albertine tegenover me. Ze kijkt vermoeid. Al enige tijd is ze erg onrustig en heeft levendige dromen die het slapen ernstig belemmeren. We bespreken of medicatie het psychotherapeutische proces kan ondersteunen en het slapen verbeteren. In haar presentatie is nog een glimp van het oude fotomodel te herkennen. Patiënte is in gewicht aangekomen, en vorige week heeft ze een deel van haar oude garderobe moeten wegdoen. De kleding paste niet meer.
Een praktische daad, maar men kan dit ook anders duiden. Zou het wegdoen van de kleding onderdeel kunnen zijn van een rouwproces, een eerste poging tot afscheid van de eetstoornis en vaarwel van een carrière? Ze staat op een kruispunt in haar leven, waarbij de eetstoornis haar telkens de weg naar achteren probeert op te trekken. De tijd zal leren of ze deze strijd gaat winnen….
Later sprak ik Beatrijs. Een ongehuwde jonge vrouw van midden twintig, met in de voorgeschiedenis leerproblemen, en bij wie niet lang geleden ook ADHD was vastgesteld. De afgelopen jaren ontwikkelde ze eetbuien en braken. Met hulp van intensieve deeltijdtherapie kon patiënte de eetproblematiek enigszins stabiliseren en kreeg het eetpatroon weer enige structuur. Maar bleek ze een seksueel trauma jarenlang te hebben verdrongen, weggestopt. Het voorzichtig bespreken hiervan resulteerde in nachtmerries, herbelevingen, en geregeld suïcidale gedachten. En jawel, de eetstoornis kwam natuurlijk ook weer om de hoek kijken. Terug bij af, zo voelde het voor patiënte.
Zal het lukken om stabilisatie van de eetproblematiek en verwerking van het trauma te bereiken?
Marcel Riebandt werkt als freelance psychiater, ten tijde van het schrijven van de column bij GGZ Breburg, afdeling eetstoornissen. Tevens is hij lid van de Accreditatie commissie van de Nederlandse Vereniging van Psychiatrie, psychiater-lid van de klachtencommissie van Dimence GGZ en verricht hij keuringen.
