Een baanbrekende studie van maar liefst twintig jaar werpt nieuw licht op de langdurige impact van posttraumatische stressstoornis (PTSS) onder hulpverleners die actief waren bij de nasleep van de aanslagen op 11 september 2001 in New York. De bevindingen zijn even indrukwekkend als confronterend: hoewel de meeste betrokkenen uiteindelijk verbetering zagen, bleef een hardnekkige 10% van de groep langdurig kampen met ernstige klachten. De uitkomsten van het onderzoek zijn ook van belang voor andere gebeurtenissen die traumatische gevolgen hebben.
Langste PTSS-studie ooit
Onderzoekers analyseerden 81.298 metingen van 12.822 deelnemers uit het World Trade Center Health Program (WTCHP), dat sinds 2002 hulpverleners kosteloos medische en psychologische zorg biedt. Jaarlijks werden deelnemers beoordeeld aan de hand van een standaardvragenlijst voor PTSS. De studie, uitgevoerd door de Stony Brook University in New York, is de langste en meest gedetailleerde analyse van PTSS tot nu toe.
De belangrijkste vragen: Hoe stabiel zijn PTSS-symptomen? Hoe ontwikkelt het gemiddelde verloop zich? En hoe snel treden verbeteringen of verslechteringen op?
Een langdurig en grillig verloop
De resultaten laten zien dat PTSS-symptomen op korte termijn opvallend stabiel blijven, maar over twintig jaar wel degelijk veranderen. Gemiddeld piekten de symptomen rond 2011, tien jaar na de aanslagen, en daalden daarna licht. Voor degenen die voldeden aan de klinische criteria voor PTSS, duurde het gemiddeld bijna negen jaar voordat er sprake was van betekenisvolle verbetering.
Toch is het gemiddelde misleidend: het onderzoek laat zien dat de ontwikkeling van symptomen sterk uiteenliep. Terwijl sommige hulpverleners geleidelijk herstelden, verslechterde de toestand bij anderen juist. In totaal bleef 10% van de groep kampen met ernstige, langdurige klachten — en deze relatief kleine groep was verantwoordelijk voor het grootste deel van de mentale zorgkosten.
Waarom blijft het zo lang aanhouden?
Volgens de onderzoekers spelen factoren als herhaalde traumablootstelling, genetische gevoeligheid en veranderingen in levensfase (zoals pensionering) een grote rol in de late of aanhoudende klachten. Politieagenten en brandweerlieden — vaak beter getraind in het omgaan met trauma — bleken minder vatbaar dan bijvoorbeeld bouwvakkers, die een 50-55% verhoogd risico hadden op het ontwikkelen van PTSS.
Ook herdenkingsmomenten rond 9/11 kunnen klachten opnieuw doen oplaaien. En na pensionering missen velen de structuur en zingeving die eerder als buffer tegen psychische klachten diende.
De onderzoekers stellen dat veerkracht en goede copingvaardigheden, zoals een vaste dagstructuur, voldoende slaap, lichaamsbeweging, meditatie of sociale verbondenheid, belangrijke beschermende factoren zijn.
Lichamelijke gezondheid en PTSS: een dubbele belasting
De onderzoekers wijzen ook op een vaak over het hoofd gezien verband: PTSS gaat regelmatig gepaard met lichamelijke gezondheidsproblemen, met name hart- en vaatziekten. Hulpverleners met aanhoudende PTSS-klachten lopen dan ook een verhoogd risico op ernstige gezondheidsproblemen op de lange termijn.
Onzekere toekomst voor het hulpprogramma
Hoewel het WTCHP een essentieel vangnet vormt voor duizenden hulpverleners, is de toekomst van het programma onzeker. Ondanks eerdere steun van het Amerikaanse Congres, bracht een recente herstructurering binnen het ministerie van Volksgezondheid de continuïteit van het programma in gevaar. Inmiddels is een deel van het personeel teruggekeerd, maar de politieke en financiële steun sinds president Trump aan de macht is, is fragiel. De begroting voor 2026 voorziet in een forse bezuiniging op de CDC, waaronder het programma valt.
Toch blijft de noodzaak onverminderd hoog. “Zolang er middelen zijn, blijven we deze mensen volgen en behandelen — tot de allerlaatste WTC-hulpverlener is geholpen,” aldus de onderzoekers.
Conclusie
Deze langlopende studie maakt één ding overduidelijk: PTSS is geen kortetermijnprobleem. Voor een aanzienlijke groep slachtoffers van grootschalige rampen kunnen de psychische gevolgen tientallen jaren aanhouden. Voor beleidsmakers, zorgverleners én de samenleving als geheel is dat een belangrijke les: nazorg moet niet maanden of jaren duren, maar — waar nodig — een leven lang beschikbaar zijn.
Mann, F.D., Waszczuk, M.A., Clouston, S.A.P. et al. A 20-year longitudinal cohort study of post-traumatic stress disorder in World Trade Center responders. Nat. Mental Health (2025).
-----------------------------------------------------------------------------------------
Vind je dit interessant? Misschien is een abonnement op de gratis nieuwsbrief dan iets voor jou! GGZ Totaal verschijnt tweemaal per maand en behandelt onderwerpen over alles wat met de ggz te maken heeft, onafhankelijk en niet vooringenomen.
Abonneren kan direct via het inschrijfformulier, opgeven van je mailadres is voldoende. Of kijk eerst naar de artikelen in de vorige magazines.
