Maskeren, camoufleren of compenseren van autisme? Autismecoach Stienke de Jager schrijft over wat deze drie strategieën opleveren en kosten – en hoe je er als partner mee om kunt gaan.
Afgelopen zomer las ik het boek De autismekloof van Mirjam Groen. Ze gebruikt in haar boek verschillende woorden voor iets wat veel mensen met autisme doen: zich aanpassen aan de wereld om hen heen. Ze heeft het over maskeren, camoufleren en compenseren. In de praktijk worden die woorden vaak door elkaar gehaald. Alles wordt ‘maskeren’ genoemd. Terwijl er belangrijke verschillen zijn.
Als autismecoach zie ik die verschillen regelmatig bij mijn coachees. En als partner van iemand met autisme herken ik ze ook van dichtbij. Daarom leg ik in dit artikel uit wat de drie strategieën precies betekenen, wat ze opleveren, maar ook wat ze kosten en hoe je daar als partner (of als naaste) mee om kunt gaan.
Bovenkant formulier
Onderkant formulier
Maskeren
Maskeren is het actief verbergen of onderdrukken van autistische kenmerken. Denk aan iemand die stopt met wiebelen, tikken of friemelen omdat het “raar” wordt gevonden. Of iemand die doet alsof hij of zij zich prima voelt, terwijl de prikkels eigenlijk veel te hard binnenkomen.
Wat het oplevert: Je valt minder op. Mensen reageren positiever op je. Je voorkomt nare opmerkingen of ongemakkelijke situaties.
Wat het kost: Het vraagt veel energie. Je moet constant opletten en jezelf inhouden. Op den duur kan dit leiden tot uitputting, stress en het gevoel dat je niet jezelf mag zijn.
- Als partner merk je maskeren vaak pas als de emmer overloopt. Gedurende de dag leek alles goed te gaan, maar ’s avonds is er plotseling geen energie meer over, of reageert je partner met autisme prikkelbaar.
Camoufleren
Camoufleren gaat een stap verder. Hier leer je bewust hoe “normale” mensen zich gedragen en doe je dat na. Je oefent sociale scripts, je kopieert gezichtsuitdrukkingen, woordkeuze of lichaamstaal van anderen. Of je leert sociale reacties uit het hoofd. Het is een soort sociale vermomming.
Wat het oplevert: Je kunt meedoen in sociale situaties. Je houdt vriendschappen of werkrelaties makkelijker in stand. Mensen vinden je vaak aardig en sociaal vaardig.
Wat het kost: Het voelt alsof je constant toneel speelt. Je raakt verder af van wie je echt bent. Veel mensen die lang camoufleren, weten op een gegeven moment niet meer goed wat ze zelf voelen of willen of wie ze nou echt zijn.
- Als partner kun je camoufleren herkennen aan het feit dat je partner in gezelschap heel anders overkomt dan thuis. Buiten de deur lijkt alles soepel te gaan, terwijl er achteraf veel hersteltijd nodig is.
Compenseren
Compenseren is een andere strategie. Hierbij bedenkt iemand slimme manieren om toch te kunnen functioneren, zonder dat je dat aan de buitenkant ziet. Bijvoorbeeld door vaste routines te gebruiken, sociale situaties van tevoren uitgebreid te analyseren of systemen te bedenken die houvast geven.
Bij camoufleren doe je alsof de harde geluiden in de bedrijfskantine voor jou geen probleem zijn. Als je compenseert dan ga je niet mee naar de kantine of je plant na afloop van het kantinebezoek even een rust pauze in. Ander voorbeeld: als je camoufleert dan blijf je oogcontact maken met mensen terwijl dit ongemakkelijk voor je is. Bij compenseren leer je je zelf af en toe naar het gezicht kijken.
Wat het oplevert: Je kunt dingen doen die anders te moeilijk zouden zijn. Je houdt regie over situaties. Het geeft een gevoel van controle.
Wat het kost: Het is mentaal zwaar. Alles moet bedacht en georganiseerd worden. Er is weinig ruimte voor spontaniteit. Als het systeem een keer niet werkt, kan de paniek groot zijn.
-Als partner zie je compenseren vaak terug in de behoefte aan structuur en voorspelbaarheid. Je partner heeft duidelijke afspraken en vaste manieren van doen nodig om de dag te kunnen overzien.
Wat betekent dit voor jou als partner?
Deze drie strategieën helpen mensen met autisme om te overleven in een wereld die niet vanzelfsprekend op hen is ingericht. Tegelijkertijd hebben ze allemaal een prijs. Die prijs is niet altijd meteen zichtbaar.
Wat kun je als partner doen?
- Let op hersteltijd. Als je partner na een sociale afspraak of een drukke dag lang nodig heeft om bij te komen, is dat vaak een teken dat er hard gewerkt is achter de schermen.
- Vraag niet te snel ‘waarom ben je niet gewoon jezelf?’. Voor veel mensen met autisme is ‘zichzelf zijn’ in bepaalde situaties nog helemaal niet veilig of mogelijk.
- Wees nieuwsgierig in plaats van oordelend. Je kunt vragen: ‘Was het vandaag zwaar om je staande te houden op het werk?’ of ‘Heb je veel moeten nadenken over hoe je overkwam tijdens het gesprek met je baas?’
- Bied ruimte zonder te forceren. Soms is de grootste steun voor je partner met autisme dat je accepteert dat je partner na een drukke dag even niets wil en kan.
- Realiseer je dat wat er van buiten goed uitziet, van binnen veel energie kan kosten.
Door de verschillen tussen maskeren, camoufleren en compenseren te leren zien, kun je beter begrijpen wat er speelt. Je gaat minder uit van de buitenkant en meer van wat het jouw partner kost.
Tot slot
Het gebruik van maskeren, camoufleren en compenseren is geen teken van zwakte. Het zijn slimme manieren om te functioneren in een wereld die vaak niet aansluit bij mensen met autisme. Tegelijkertijd is het belangrijk om te zien hoeveel energie deze technieken kosten.
Hoe beter jij als partner snapt welke strategie er speelt, hoe beter je kunt aansluiten. Niet door alles op te lossen, maar door begrip te tonen en ruimte te geven.
-
Dit stuk verscheen als eerste op Substack. Volg Stienke de Jager daar.
Herken jij bij je partner vooral maskeren, camoufleren, compenseren – of een combinatie van de drie? Neem gerust contact op via de website Coachingbijautisme.nl.
-----------------------------------------------------------------------------------------
Vind je dit interessant? Misschien is een abonnement op de gratis nieuwsbrief dan iets voor jou! GGZ Totaal verschijnt tweemaal per maand en behandelt onderwerpen over alles wat met de ggz te maken heeft, onafhankelijk en niet vooringenomen.
Abonneren kan direct via het inschrijfformulier, opgeven van je mailadres is voldoende. Of kijk eerst naar de artikelen in de vorige magazines.
