Hoe kunnen ervaringen opgedaan tijdens de zwangerschap, rond de geboorte en in de eerste levensfase doorwerken in het latere leven? In het recent uitgekomen boek Kwetsbaar begin. Ervaringsverhalen over pre- en perinataal trauma, willen Saskia Ebus, Stephanie Verhoeven en Monique de Mol een gesprek openen over een onderwerp dat volgens hen nog te weinig aandacht krijgt in de geestelijke gezondheidszorg en de medische wereld. Monique Verreijdt gaat in gesprek met Saskia en Stephanie.
Het boek raakte me als moeder en inspireerde mij als professional, reden om met Saskia en Stephanie in gesprek te gaan. We spraken onder meer over het lichaam als boodschapper, het zenuwstelsel en de noodzaak van meer erkenning.
Een onderwerp dat nog te weinig aandacht krijgt
Waarom moest dit boek er komen?
Saskia en Stephanie willen met Kwetsbaar begin ruimte maken voor een gesprek over pre- en perinataal trauma. Beiden werken als therapeut, met bijzondere aandacht voor vroeg trauma en hechtingstrauma. Volgens hen verdient de impact van ervaringen tijdens de zwangerschap, rond de geboorte en in de eerste levensfase meer aandacht, niet alleen bij therapeuten en ervaringsdeskundigen, maar ook in de medische wereld.
De eerste reacties op het boek zijn intens en positief. Lezers noemen het eerlijk en openhartig; sommigen vertellen dat de inhoud zo binnenkomt dat ze het boek af en toe moeten wegleggen. Ze horen vaak terug dat merkbaar is dat het boek vanuit het hart is geschreven.
Hoe zichtbaar is dit thema op dit moment binnen de zorg?
Volgens Saskia is de aandacht ervoor nog beperkt. Toen zij onlangs het programma van het Wereldcongres over trauma in Oxford voor het jaar 2026 bekeek, zag zij geen bijdragen over pre- en perinataal trauma. Ook preverbaal trauma, trauma uit de periode voordat iemand taal tot zijn beschikking had, kwam daar volgens haar niet aan de orde. Dat roept de vraag op waarom een periode die van invloed is op de ontwikkeling van het zenuwstelsel nog zo weinig aandacht krijgt binnen het traumaveld.
Het lichaam als boodschapper
Wat kan het lichaam vertellen als woorden ontbreken?
Saskia en Stephanie leggen uit dat dat baby’s door bepaalde bewegingen en lichamelijke reacties soms aanwijzingen geven over wat zij hebben meegemaakt. Ook bij volwassenen kunnen lichamelijke patronen opvallen die mogelijk samenhangen met ervaringen rond de geboorte. Saskia noemt als voorbeeld iemand die steeds onbewust een bepaalde plek op het hoofd aanraakt, een gebaar dat in de context van iemands verhaal betekenis kan krijgen.
De auteurs benadrukken dat één beweging op zichzelf niets bewijst. Het vraagt van een therapeut een subtiele opmerkingsgave om patronen te herkennen en die zorgvuldig te bekijken in samenhang met iemands verhaal en stressreacties. Zoals Saskia het verwoordt: “Het lichaam kan iets laten zien waar (nog) geen woorden voor zijn.”
GHIA: wanneer het zenuwstelsel voortdurend op scherp staat
GHIA staat voor Global High Intensity Activation. Binnen Somatic Experiencing, een lichaamsgerichte benadering van traumabehandeling, wordt de term gebruikt voor een toestand waarin het zenuwstelsel langdurig en sterk geactiveerd blijft. Dit begint vaak al op zeer jonge leeftijd. Saskia en Stephanie beschrijven hoe die vroege stress, waaronder vroegkinderlijk hechtingstrauma en pre- of perinataal trauma, kan samenhangen met een lichaam dat snel reageert alsof er gevaar dreigt.
Het concept GHIA kan volgens hen een ingang bieden om in het hier en nu te werken met klachten en stressreacties, zonder dat iemand precies hoeft te weten wat er tijdens de zwangerschap, rond de geboorte of in de eerste levensjaren is gebeurd. Het gaat daarbij dus niet om het reconstrueren van een sluitend verhaal, maar om aandacht voor wat het zenuwstelsel op dat moment doet.
Saskia vertelt dat mensen zich soms herkennen in de beschrijving van GHIA en daardoor woorden vinden voor wat ze ervaren. Sommigen weten dat er vroeg in hun leven iets ingrijpends is gebeurd, bijvoorbeeld doordat ze als baby in een couveuse hebben gelegen. Anderen hebben er geen duidelijke herinnering of verklaring voor en hebben wel een overgeactiveerd stress systeem.
Zorgvuldigheid is essentieel
Wat vraagt dit van therapeuten die met vroege ervaringen werken?
Stephanie benadrukt dat dit specialistisch werk is. Wie hulp zoekt, kan volgens haar het beste op zoek gaan naar een therapeut die lichaamsgericht werkt én ervaring heeft met vroege hechtingsproblematiek. Veiligheid en vertrouwen in de therapeutische relatie zijn daarbij essentieel.
“Werken met ervaringen uit deze vroege levensfase vraagt om grote zorgvuldigheid,” aldus Stephanie. Een therapeut moet goed afstemmen en gedoseerd werken. Zonder voldoende kennis van trauma kunnen technieken zoals regressie te intensief worden, met het risico op overbelasting of hertraumatisering. Er zijn opleidingen die zich specifiek richten op dit terrein, waaronder Birthimprints, waar Nederlandse en Vlaamse therapeuten worden geschoold in het werken met pre-en perinataal trauma.
De baby mag eerder worden gezien
Wat mag er veranderen in de praktijk?
Saskia en Stephanie hopen dat professionals als verloskundigen, gynaecologen en kinderartsen meer oog krijgen voor de mogelijke impact van ingrijpende gebeurtenissen tijdens de zwangerschap en geboorte. Ook ouders zouden na een moeilijke bevalling steun moeten krijgen om stil te staan bij wat er is gebeurd en hoe zij daar met hun baby mee om kunnen gaan en over kunnen praten.
Saskia en Stephanie zouden het waardevol vinden als ouders leren om na een moeilijke bevalling woorden te geven aan de ervaring, bijvoorbeeld door tegen hun baby te zeggen: “Dit was zwaar voor je.” Het gaat daarbij om erkenning van wat de baby heeft doorgemaakt, wat de verbinding tussen de baby en de ouders vergroot.
Van de spreekkamer naar de wetenschap
Waar hopen jullie op dat Kwetsbaar begin aan bijdraagt?
De auteurs zouden graag zien dat ook wetenschappers en medisch specialisten zich meer in het onderwerp verdiepen. Saskia kijkt daarbij mede vanuit haar achtergrond als voormalig neuroloog. Ze vraagt zich bijvoorbeeld af of vroege stress mogelijk een rol speelt bij klachten van mensen die binnen de neurologie worden gezien, zoals patiënten met functionele bewegingsstoornissen. Ze hoopt dat er op dit gebied meer wetenschappelijk onderzoek komt.
Daarnaast wijst ze op het belang van onderwijs in medische opleidingen over het autonome zenuwstelsel en de relatie met stress. Tijdens haar opleiding kwam dit nog niet aan de orde.
Gelukkig zijn er ook signalen dat de belangstelling groeit. Zo wordt hun symposium van 11 november geaccrediteerd door de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie en merken zij interesse vanuit psychiaters en andere professionals in de reguliere ggz.
De winst van preventie
Wat zou er eerder kunnen gebeuren, nog voordat iemand vastloopt?
Preventie en vroegtijdige ondersteuning zijn belangrijk. Aandacht voor stress, verbinding en de omstandigheden waarin een kind ter wereld komt, kan al tijdens de zwangerschap beginnen. Ook na de geboorte is het belangrijk dat ouders hulp kunnen vinden wanneer stress en uitputting overheersen of wanneer het moeilijk is om zich met hun baby te verbinden.
Stephanie verwijst naar een onlineprogramma van de Amerikaanse Mia Kalef. Het biedt ouders tools om met hun baby de traumatische geboorte te verwerken en te helen.
Herkenning zonder schuld
Wat hopen Saskia en Stephanie dat lezers meenemen uit het boek?
Ze willen mensen uitnodigen om met mildheid naar zichzelf te kijken. Wie later in het leven vastloopt, stelt zichzelf misschien de vraag: wat is er met mij aan de hand? Een andere ingang kan zijn: wat gebeurde of gebeurt er in mijn zenuwstelsel?
Dat betekent niet dat vroege stress of pre- en perinataal trauma automatisch de oorzaak zijn van lichamelijke of psychische klachten. Wel kan het waardevol zijn om te onderzoeken hoe het stresssysteem in het heden reageert en welke ondersteuning helpt om meer regulatie en veiligheid te ervaren. De auteurs noemen onder meer sterke stressgevoeligheid en prikkelgevoeligheid, maar ook klachten als migraine, pijn en het prikkelbaredarmsyndroom als redenen om met een passende professional naar stress en zenuwstelselregulatie te kijken.
De kern van hun boodschap is dat erkenning niet hoeft te leiden tot schuld of zekerheid over wat er precies is gebeurd. Het kan juist ruimte geven om nieuwsgierig en met compassie te kijken naar wat iemand ervaart.
Want nog voordat we woorden hadden, waren we er al. En misschien vertelt ons lichaam soms nog steeds dat verhaal.
In het kort: wat willen de auteurs bereiken?
- Meer aandacht voor pre- en perinataal trauma binnen de zorg.
- Meer kennis bij verloskundigen, gynaecologen en kinderartsen over de mogelijke impact van ervaringen rond zwangerschap en geboorte.
- Meer onderzoek naar mogelijke verbanden tussen vroege ervaringen, het zenuwstelsel en lichamelijke klachten.
- Meer gespecialiseerde therapeuten die lichaamsgericht én traumasensitief werken.
- Meer aandacht voor preventie en vroegtijdige ondersteuning, al tijdens de zwangerschap.
- Meer herkenning van stressreacties van het zenuwstelsel, en de eventuele relatie met vroegtijdige stress-ervaringen.
-
Saskia Ebus was neuroloog en werkt nu als psychotherapeut, met vroeg trauma als specialisme. Samen met Monique de Mol en Stephanie Verhoeven verzamelde ze de verhalen en voerde ze de gesprekken. Op de foto staan Saskia en Stephanie met klisch psycholoog en psychotherapeut William Emerson, een van de pioniers die ze voor het boek interviewden.
-----------------------------------------------------------------------------------------
Vind je dit interessant? Misschien is een abonnement op de gratis nieuwsbrief dan iets voor jou! GGZ Totaal verschijnt tweemaal per maand en behandelt onderwerpen over alles wat met de ggz te maken heeft, onafhankelijk en niet vooringenomen.
Abonneren kan direct via het inschrijfformulier, opgeven van je mailadres is voldoende. Of kijk eerst naar de artikelen in de vorige magazines.
