Mensen met een ernstige psychische aandoening (EPA) vallen nog te vaak tussen wal en schip als ze overstappen tussen zorg, wonen en justitie. Dat komt door een systeem met wachtlijsten, schotten en een tekort aan woningen. In het rapport Blijvend nabij presenteert de Nederlandse ggz vijf concrete maatregelen die dit kunnen veranderen.
Er zijn in Nederland 250.000 mensen met EPA. Dat is ongeveer 1,7 procent van de bevolking. Daarvan krijgen 62.500 mensen geen zorg of zijn buiten beeld. Dat is een kwart van de hele groep. En 1500 mensen uit die groep vormen een veiligheidsrisico voor anderen. Tegelijkertijd zijn er grote tekorten aan passende woonplekken. Mensen raken daardoor na een opname, detentie of andere overgang in hun leven nog te vaak uit beeld.
Verschuiven verantwoordelijkheden
De Nederlandse ggz presenteerde vorige week vijf concrete maatregelen om dat te voorkomen. De kern: hulp moet niet stoppen op het moment dat iemand van zorg, woning of instantie verandert. Aan Blijvend nabij werkten zestien organisaties uit de keten van wonen, zorg en veiligheid mee, waaronder het Openbaar Ministerie, politie, straatdokters en verslavingszorg. Samen brachten zij in kaart waar mensen vastlopen en welke oplossingen nodig zijn.
De analyse laat zien dat vooral momenten waarop verantwoordelijkheden verschuiven kwetsbaar zijn. Bijvoorbeeld wanneer iemand uit een kliniek komt, uitstroomt uit de forensische zorg, na detentie terugkeert in de samenleving of verhuist naar een andere woonvorm. Als niet duidelijk is wie de begeleiding voortzet, raakt iemand sneller uit beeld. Dat kan leiden tot terugval, een crisis of dakloosheid.
Maatregelen
De vijf maatregelen zijn als volgt:
1. Maak bemoeizorg overal beschikbaar, mét behandelteam
Mensen die zelf geen hulp zoeken, komen nu vaak pas in beeld wanneer de situatie is geëscaleerd. Door eerder contact te leggen en behandeling beschikbaar te hebben, kunnen problemen eerder worden aangepakt.
2. Bouw de woningen die uitstroom mogelijk maken
Zonder passende woning loopt de zorg vast. Beschermde woonplekken blijven bezet en mensen kunnen niet doorstromen. In 2023 kwamen 1.320 corporatiewoningen beschikbaar voor uitstroom uit beschermd wonen, terwijl er jaarlijks 3.980 nodig zijn. Mensen wachten daardoor soms langer dan een jaar op een passende plek.
3. Laat ondersteuning meereizen bij iedere overgang
Niet de overgang zelf is het grootste risico, maar het ontbreken van iemand die verantwoordelijk blijft. Na ontslag uit een kliniek, uitstroom uit de forensische zorg of na detentie moet duidelijk zijn wie naast iemand blijft staan. Van de mensen die na een detentie van langer dan drie maanden vrijkomen, is 27 procent direct dakloos of zonder bekend onderdak.
4. Zorg dat de meldfunctie voor onbegrepen gedrag eerder én met opvolging werkt
De meldfunctie bestaat al, maar een melding leidt niet altijd snel genoeg tot passende hulp. Daardoor worden mensen soms pas geholpen wanneer de situatie ernstig is geëscaleerd. Vroege signalering, snelle opvolging en voldoende behandelcapaciteit zijn nodig om dat te voorkomen.
5. Bescherm woonvoorzieningen tegen drugscriminaliteit
Een woning is pas een stabiele basis als mensen er veilig kunnen wonen. Daarom moeten woonvoorzieningen worden beschermd tegen criminele beïnvloeding.
Met Blijvend nabij roept de Nederlandse ggz overheid, gemeenten, zorgverzekeraars, woningcorporaties en alle betrokken organisaties op om samen verantwoordelijkheid te nemen. Alleen door zorg, wonen en veiligheid beter met elkaar te verbinden, kunnen we voorkomen dat mensen met ernstige psychische aandoeningen tussen wal en schip vallen.
Systeemverandering
MIND heeft het rapport met interesse gelezen en onderschrijft de conclusie dat dit probleem niet is op te lossen met enkele optimalisaties: “Hiervoor is een echte systeemverandering nodig”, aldus MIND. “De Nederlandse ggz doet interessante voorstellen, onder meer op het gebied van integrale financiering vanuit zowel de Zvw al de Wmo voor bemoeizorg, waar MIND graag verder over in gesprek gaat. Daarbij vinden wij het belangrijk dat er niet alleen aandacht is voor wonen en zorg, maar ook voor meedoen in de samenleving, bijvoorbeeld via zinvolle dagbesteding en werk.”
MIND is dan ook blij met de constatering van de Nederlandse ggz dat we dit probleem alleen kan worden opgelost als de mensen om wie het gaat, of hun vertegenwoordigers, daadwerkelijk aan tafel zitten. “Daarmee geeft de Nederlandse ggz ook invulling aan de titel van het rapport: Blijvend nabij.”
Lees het hele rapport Blijvend nabij hierLees een verkorte pamflet-versie
----------------------------------------------------------------------------------------
Vind je dit interessant? Misschien is een abonnement op de gratis nieuwsbrief dan iets voor jou!
GGZ Totaal verschijnt tweemaal per maand en behandelt onderwerpen over alles wat met de ggz te maken heeft, onafhankelijk en niet vooringenomen.
Abonneren kan direct via het inschrijfformulier, opgeven van je mailadres is voldoende. Of kijk eerst naar de artikelen in de vorige magazines.
