De ideeënrijkdom is groot en ter zake doende maar vergt het nodige denkwerk en voorstellingsvermogen van de lezer. Johan Atsma recenseert Mijn broeders hoeder, naar een gezelschappelijke psychiatrie van Gert Schout.
“Steeds meer mensen wenden zich met een hulpvraag tot de ggz. Psychiatrische hulp biedt hoop tot verlichting van angsten, somberheid, verwardheid, onzekerheden, ontremmingen, druk gedrag of onmacht zich te verhouden tot anderen”, aldus de achterflap van Mijn broeders hoeder. Al meer schrijvers hebben geconstateerd dat een steeds groter wordende groep mensen zonder schroom een hulpvraag formuleert. Dat lijkt te leiden tot een overbelaste zorg, die steeds minder beschikbaar is voor de mensen die psychiatrie het hardste nodig hebben - door aanhoudende en meervoudige problemen, waaronder psychiatrische. Het wordt tijd dat er wat gebeurt op dat gebied. De huidige psychiatrische zorg laat in ieder geval te wensen over. En te wensen hebben we genoeg. Daar zijn een aantal kritische professionele volgers hier te lande het wel over eens. Het werkveld zelf is overbelast, wachtlijsten zijn er alom en dan hebben we het nog niet eens over de inhoud en kwaliteit van zorg.
Steeds vaker verschijnen kritische verhandelingen met innovatieve ideeën over waar het met de psychiatrische zorg heen moet. Mijn broeders hoeder, naar een gezelschappelijke psychiatrie van Gert Schout is in die trend ook een boek dat het denken over de zorg wil opschudden. Het boek is een pleidooi voor ‘Gezelschappelijke zorg’ en dat is geen spelfout… Of die term ingang gaat vinden weet ik niet, maar de ideeënrijkdom erachter is zeer de moeite waard. Schout signaleert de ‘ontschuldigende’ werking van een medisch-psychiatrische diagnose als verklaring voor de toeloop naar medisch-psychiatrische hulp. “Het lukt (hen) niet om te voldoen aan de prestatiedruk en ze vinden in het psychiatrisch label manieren om de blamage ervan te verzachten.”
“Dit boek draait om de vraag of er een andere psychiatrie denkbaar is, die zich weet te verhouden tot beide groepen, maar met voorrang kiest voor de mensen die psychiatrie het hardste nodig hebben”, aldus Gert Schout. In Mijn broeders hoeder schetst hij een beeld van de huidige situatie in de ggz en gebruikt daarvoor het beeld van Twee Gebouwen. Het eerste gebouw is statig en daarin staat een transactionele benadering en een beoordelende logica centraal. “In het tweede gebouw is dit precies omgekeerd, het drijft op een relationele benadering en een gezamenlijke zoektocht naar ‘hoe het in elkaar zit’.” Voor Schout ligt de toekomst in het zogenoemde tweede gebouw.
In een zevental hoofdstukken brengt Schout zijn boodschap door uitgebreid en intensief de huidige situatie, en het denken daarachter te beschrijven en te analyseren. Het ‘tweede gebouw’, Schouts ‘gezelschappelijke psychiatrie, komt natuurlijk uitgebreid aan de orde. In de tekst is het abstractieniveau hoog en dat maakt het wat mij betreft moeilijk om een voorstelling te maken van de praktijk waar Schout naar toe wil. Hoe pakt het idee achter dat tweede gebouw nou uit in de praktijk? Je kunt je vermoedens hebben omdat daarover enkele praktijkvoorbeelden worden omschreven maar eenvoudig vind ik het niet.
“Het werk in een gezelschappelijke psychiatrie vraagt wel degelijk om specifieke kwaliteiten, maar dit tweede-gebouw-achtige-handelingsvermogen ziet er heel anders uit dan het handelingsrepertoire in het eerste gebouw, niet in de laatste plaats omdat niet zozeer interventies centraal staan, maar bodemverrijking”, schrijft Schout. “In de inleiding beschreef ik dit nog als in cocreatie werken aan contexten waar handelingsvermogen kan ontstaan. In het licht van de bevindingen in dit boek zou er moetens staan ‘het in cocreatie werken aan contexten waar een weefsel van giften en wedergiften en daaruit voortvloeiende handelingsvermogen kan ontstaan.”
Door middel van tien constateringen in het laatste hoofdstuk eindigt Schout zijn verhandeling. Deze constateringen maken enigszins duidelijk “hoe een gezelschappelijke psychiatrie eruitziet en hoe die versterkt kan worden”.
Maar ook hier wordt het nodige gevraagd van de lezer om een tastbare praktijk voor ogen te krijgen. Kortom, Mijn broeders hoeder, naar een gezelschappelijke psychiatrie van Gert Schout zet zeer zeker aan het denken en niet zo’n klein beetje ook. De ideeënrijkdom is groot en ter zake doende maar vergt het nodige denkwerk en voorstellingsvermogen van de lezer. Dat maakt het boek moeilijk grijpbaar en dat is jammer.
-
Gert Schout - Mijn broeders hoeder, naar een gezelschappelijke psychiatrie
Uitgeverij SWP Amsterdam
171 pagina’s
Prijs: € 34,90
ISBN 978 90 8560 428 0
-
Lees ook andere recensies van Judith de Roos en Johan Atsma
-----------------------------------------------------------------------------------------
Vind je dit interessant? Misschien is een abonnement op de gratis nieuwsbrief dan iets voor jou! GGZ Totaal verschijnt tweemaal per maand en behandelt onderwerpen over alles wat met de ggz te maken heeft, onafhankelijk en niet vooringenomen.
Abonneren kan direct via het inschrijfformulier, opgeven van je mailadres is voldoende. Of kijk eerst naar de artikelen in de vorige magazines.
