Depressie en suïcidaal gedrag komen vaak voor bij ouderen, maar zijn niet altijd goed te herkennen. Veel ouderen die voor het eerst in hun leven depressief worden of een suïcidepoging doen, hebben géén eerdere geschiedenis van psychische klachten. Nieuw promotieonderzoek van Anna Szücs van Vrije Universiteit Amsterdam laat zien dat persoonlijkheidskenmerken een belangrijke sleutel kunnen zijn om deze risico’s beter te begrijpen én te voorkomen.
Het onderzoek, bestaande uit twaalf studies, laat zien dat er meerdere wegen zijn waarlangs depressie of suïcidaal gedrag op latere leeftijd kan ontstaan.
Kwetsbaarheidsprofielen
Szücs vond aanwijzingen voor duidelijke verschillen in kwetsbaarheidsprofielen:
- Een deel van de ouderen die voor het eerst suïcidaal worden, heeft een “overgecontroleerd” persoonlijkheidstype: perfectionistisch, plichtsgetrouw, en sterk gericht op controle.
Voor deze groep kunnen verlieservaringen – zoals verlies van status, zelfstandigheid of gezondheid – bijzonder zwaar wegen.
- Een andere groep heeft een meer “ondergecontroleerd” profiel, met trekken van bijvoorbeeld neuroticisme, borderline- of narcistische persoonlijkheid.
Deze mensen vertonen vaak al van jongs af aan een verhoogd risico, dat zich kan voortzetten op latere leeftijd.
Volgens Szücs vraagt dat om verschillende preventieve en therapeutische benaderingen, afgestemd op de onderliggende persoonlijkheid en levensloop.
Risicofactoren
Een belangrijk inzicht uit het proefschrift is dat bekende risicofactoren bij jongere volwassenen, zoals eerdere depressies of eerdere suïcidepogingen, minder vaak aanwezig zijn bij ouderen. Bij deze groep kunnen andere factoren, zoals cognitieve achteruitgang, lichamelijke ziekten of sociale veranderingen, juist een grotere rol spelen. Daarom is het volgens de onderzoeker belangrijk dat hulpverleners bij ouderen niet alleen letten op stemmingsklachten, maar ook op persoonlijkheidsstijl, coping en verlieservaringen.
Persoonlijkheidskenmerken
De bevindingen wijzen erop dat één aanpak niet voor iedereen werkt. Bij ouderen met een overgecontroleerd profiel kan het bijvoorbeeld helpen om te werken aan acceptatie van verandering en verlies, terwijl bij mensen met een ondergecontroleerd profiel emotieregulatie en impulscontrole meer aandacht vragen. Door beter te begrijpen welke persoonlijkheidskenmerken samenhangen met kwetsbaarheid of juist veerkracht, kunnen zorgverleners vroeger signaleren wie risico loopt – en de ondersteuning gerichter afstemmen.
Bron: NedKAD (Nederlands Kenniscentrum Angst Dwang en Depressie)
Illustratie: Hester van de Grift
-----------------------------------------------------------------------------------------
Vind je dit interessant? Misschien is een abonnement op de gratis nieuwsbrief dan iets voor jou! GGZ Totaal verschijnt tweemaal per maand en behandelt onderwerpen over alles wat met de ggz te maken heeft, onafhankelijk en niet vooringenomen.
Abonneren kan direct via het inschrijfformulier, opgeven van je mailadres is voldoende. Of kijk eerst naar de artikelen in de vorige magazines.
