overzicht

Nieuw meetmodel om jongeren met psychopatische trekken in vroeg stadium te herkennen

Jeugdzorg 6

Gepubliceerd: 30-08-2017

Jongeren met psychopathische eigenschappen vertonen relatief vaak crimineel gedrag. Daarom is het belangrijk hen goed te kunnen herkennen. Wendy Zwaanswijk ontwikkelde en testte een nieuw meetmodel om psychopathische jongeren te beschrijven. Promotie op 6 september.

Jongeren met psychopatische eigenschappen tonen relatief vaak agressief en delinquent gedrag. Ook onder gevangenen komt psychopathie relatief vaak voor. Jongeren die hoog scoren op psychopathie richten meer schade aan en kosten door hun detentie de maatschappij meer geld dan jongeren die lager op deze trekken scoren. De behandeling van psychopathie is zeer moeilijk, maar de beste resultaten worden gehaald als zo jong mogelijk wordt begonnen. Daarom is het belangrijk hen vroegtijdig op te sporen. Hiervoor zijn goede instrumenten en meetmodellen nodig.

Er is eerder onderzoek gedaan naar psychopathie, ook onder jongeren. Maar over de beste meetmodellen om psychopathie onder jongeren wordt nog veel gediscussieerd. 

Kenmerken van psychopathie

Zwaanswijk is uitgegaan van een model met drie factoren of drie bouwstenen: interpersoonlijk, affectief en gedragsmatig. Psychopaten tonen op het interpersoonlijke vlak onder meer een (oppervlakkige) charme, arrogantie en narcisme. Ook liegen ze makkelijk. Qua gevoelsleven (het affectieve) is sprake van ongevoeligheid, oppervlakkigheid en het ontbreken van schaamte of schuldgevoel. De gedragskenmerken zijn: impulsiviteit, onverantwoordelijkheid, behoefte aan opwinding en grensoverschrijdend gedrag. Die gedragskenmerken leiden, in combinatie met de andere dimensies, vaak tot delinquentie.

Twee modellen in gebruik

Zwaanswijk gebruikte de bestaande vragenlijst YPI: de Youth Psychopathy Traits Inventory. Dat is een relatief nieuw en veelbelovend instrument om de hiervoor genoemde drie bouwstenen of psychopathische trekken onder jongeren mee in kaart te brengen. Als met die drie bouwstenen wordt gewerkt, worden vaak twee verschillende modellen gebruikt. Het ene is gebaseerd op een één-factor structuur. Dit model gaat ervan uit dat alle antwoorden op de vragen van de vragenlijst afhankelijk zijn van één hoofdkenmerk: psychopathie. Alle drie de bouwstenen worden dan opgeteld om tot een score voor psychopathie te komen.

Combinatie in één model

In het andere model, de driefactorstructuur, worden de interpersoonlijke, affectieve en gedragskenmerken niet samen opgeteld maar apart gehouden; er is dan niet één psychopathieconstruct, maar drie verschillende constructen die samen de mate van psychopathie bepalen. Zwaanswijk maakte het zichzelf niet makkelijk en toetste een derde model waarin ze beide modellen combineerde. In dit model is er zoals in het eerste model een algemene psychopathiefactor, en daarnaast zijn er ook de drie bouwstenen. De verschillende modellen werden met elkaar vergeleken, en het derde model bleek het beste te matchen met de data.

Vijf groepen

Naast het analyseren van verschillende meetmodellen voor psychopathie heeft Zwaanswijk ook subgroepen van jongeren met psychopathische eigenschappen onderscheiden. Psychopathie kan zijn aangeboren (primaire vorm) maar het kan ook ontstaan door misbruik, mishandeling en andere trauma’s in de kindertijd (secundaire vorm). Zwaanswijk maakt dat onderscheid ook in haar onderzoek. De niet-aangeboren vorm heeft als kenmerk verhoogde niveaus van angst- en depressie bij de jongeren, terwijl de meer aangeboren vorm juist lage angstniveaus laat zien. Door psychopathische eigenschappen en niveaus van angst te combineren, komt ze tot vijf groepen met verschillende problemen:

1 - Hoge primaire psychopathie, hoge secundaire psychopathie: gedragsproblemen, problemen met vriendschap, laag zelfvertrouwen (8%)

2 - Hoge primaire psychopathie, lage secundaire psychopathie: iets meer gedragsproblemen maar verder weinig problematiek, hoge zelfwaardering  (11%)

3 - Lage primaire psychopathie, lage secundaire psychopathie: geen bijzonderheden

4 - Lage primaire psychopathie, hoge secundaire psychopathie: laag zelfbeeld

5 - Gemiddeld:

De jongeren in groep 1 vormen de grootste risicogroep: hun aanleg voor psychopathie kan versterkt worden door beschadigende omgevingsfactoren in de kindertijd. De jongeren in groep 2 lopen ook risico maar minder. Zwaanswijks onderzoek laat zien dat niet alle jongeren die hoger scoren op psychopathie hetzelfde zijn, en ook aan dat niet alle jongeren die hoger scoren op psychopathie dezelfde gedragsproblemen ervaren.

‘Mooie bijdrage’

Zwaanswijk noemt haar promotie-onderzoek ‘een mooie bijdrage’ aan de discussie over psychopathische trekken bij jongeren. Zijzelf heeft momenteel geen mogelijkheden verder te werken met haar eigen model; ze werkt nu als postdoc bij het ICLON. Maar anderen kunnen dat wel doen. Het complexe rekenwerk kan dat in de weg staan. Maar Zwaanswijk heeft een mooi voorbeeld geschreven dat het werk voor anderen makkelijker kan maken.

Psychopaat kan ver komen

Het achterliggende doel van het type onderzoek, psychopaten in de dop vinden en behandelen, klinkt simpel maar de praktijk is weerbarstig. Onderzoek naar behandelsucces wijst verschillende kanten uit maar wel is duidelijk dat psychopathie geen eenvoudig te behandelen stoornis is.

Het goede nieuws is dat psychopathie niet per se negatief hoeft uit te pakken. Sommige psychopaten schoppen het met hun charme, hun behoefte aan opwinding en hun ongevoeligheid ver in de maatschappij. Het criminele pad hoeft niet het enige pad te zijn.

Bron: Universiteit Leiden

Overig nieuws


11-11-2026 - NIP: maak psychologische ondersteuning mantelzorgers structureel
10-11-2026 - Eerste ervaringen met Samen Leren bij Psychose
10-11-2026 - Ggz gaat actie voeren voor betere cao
09-11-2026 - Hierover moet gesproken worden
09-11-2026 - Darmgezondheid bij autisme: de invloed van voeding op stress, energie en focus
09-11-2026 - Over helen als de schuld zo lang op de verkeerde plek lag
09-11-2026 - Waarom ik werk aan een ggz die ik zelf nooit zal meemaken
09-11-2026 - Als de winter eerder komt
09-11-2026 - Herstelgerichte zorg: verder kijken dan symptomen
09-11-2026 - Twee boeken, twee verhalen, één gedeelde missie: zelfdoding bespreekbaar maken
09-11-2026 - De stilte van mijn vader, over nabijheid zonder te verdwijnen
09-11-2026 - De podcasts
09-11-2026 - De bibliotheek
03-11-2026 - Gebruik ADHD-medicatie stijgt vooral onder volwassenen
02-11-2026 - Bonden stellen ultimatum voor nieuwe cao ggz
30-10-2026 - Begrijpelijke beslishulp bij vertellen psychische problemen op werk
29-10-2026 - Nieuwe regels NZa met zorglabels HIC, IHT en wachttijd per locatie
28-10-2026 - Onderhandelingen cao ggz vastgelopen
27-10-2026 - Samenwerking Therapeutisch Centrum GGZ en Karakter
26-10-2026 - Podcast of parodie?
26-10-2026 - ‘Nog voordat we woorden hadden, waren we er al’
26-10-2026 - Alsof de schaduw er niet was
26-10-2026 - Ethiek in de psychiatrie: wat is goede zorg als waarden botsen?
26-10-2026 - Bus vol ikjes
26-10-2026 - Achter het gordijn, door de ogen van extreme hoogbegaafdheid
26-10-2026 - Ik ben jou. Perspectieven op een verdwenen zelf
26-10-2026 - De podcasts
26-10-2026 - De bibliotheek
22-10-2026 - Prestigieuze financiering voor onderzoeken stemmen horen en stoornissen bij partners
19-10-2026 - NZa: Trend afbouw gesloten jeugdhulp zet door
16-10-2026 - Zelfinzicht bij autisme voor jongeren

Laatste nieuws

Tagcloud


  • autisme
  • bibliotheek
  • congres
  • depressie
  • gedicht
  • jeugdzorg
  • personalia
  • recensie
  • suicide
  • verslaving

Zoeken in nieuws


Zoek

Contactgegevens

LET OP: GGZ Totaal is geen instelling voor behandeling of begeleiding. Neem daarvoor contact op met de eigen behandelaar of huisarts.
t: -
info@ggztotaal.nl

Deel deze pagina

Neem contact op


Op de hoogte blijven?


Vul uw emailadres in en ontvang gratis ons magazine!

 

 

Disclamer & privacy


Hoe gaan we met jouw gegevens om?

 

Het laatste nieuws


  • NIP: maak psychologische ondersteuning mantelzorgers structureel

  • Eerste ervaringen met Samen Leren bij Psychose

  • Ggz gaat actie voeren voor betere cao

  • Hierover moet gesproken worden

    van de redactie
  • Darmgezondheid bij autisme: de invloed van voeding op stress, energie en focus

    door Stienke de Jager

Zoeken


 

Social media


FacebookTwitterLinkedInInstagram

 

Weesperzijde 10-H   |   1091 EA Amsterdam   |  info@ggztotaal.nl   |   Webdesign PEW

Copyright 2026 - GGZ Totaal
Inloggen | Ziber Website | Design by PEW Grafisch ontwerpstudio