overzicht

Zelfs één glaasje kan kwaad: alcoholgebruik en het risico op dementie

17 - wetenschap

Gepubliceerd: 08-10-2025

Jarenlang werd gedacht dat een glas wijn per dag “goed” kon zijn voor het brein. Nieuw grootschalig onderzoek veegt dat idee resoluut van tafel: zelfs lichte alcoholconsumptie blijkt samen te hangen met een verhoogd risico op dementie.

De studie, geleid door dr. Anya Topiwala van de Universiteit van Oxford en gepubliceerd in BMJ Evidence-Based Medicine, combineerde gegevens van meer dan half miljoen volwassenen uit de UK Biobank en het US Million Veteran Program. Daarnaast gebruikten de onderzoekers genetische analyses van in totaal 2,4 miljoen mensen om oorzakelijke verbanden beter te begrijpen.


U-vormig verband is niet zo simpel

In eerdere studies zagen onderzoekers vaak een zogenoemd U-vormig verband: geheelonthouders en zware drinkers hadden een hoger risico op dementie, terwijl lichte tot matige drinkers de laagste kans leken te hebben. Dat beeld leek te suggereren dat een beetje alcohol juist beschermend was voor het brein.

Maar dat blijkt grotendeels een schijnverband. De nieuwe studie laat zien dat dit patroon vooral het gevolg is van ‘reverse causation’ — omgekeerde oorzaak en gevolg. Mensen die in een vroeg stadium van cognitieve achteruitgang verkeren, of die andere gezondheidsproblemen hebben, gaan vaak vanzelf minder drinken of stoppen helemaal. Daardoor lijken niet-drinkers gemiddeld ongezonder, terwijl het hun ziekte is die tot minder alcoholgebruik leidt.

Bovendien worden in veel oudere studies voormalige drinkers (die om gezondheidsredenen gestopt zijn) op één hoop gegooid met nooit-drinkers, wat het verschil verder vertroebelt. Ook spelen sociale factoren mee: matige drinkers hebben gemiddeld vaker een stabielere levensstijl en een hoger opleidingsniveau — factoren die op zichzelf het risico op dementie verlagen.


Genetische analyse: hoe meer alcohol, hoe groter het risico

Om deze vertekening te vermijden, gebruikten de onderzoekers een methode die bekendstaat als Mendeliaanse randomisatie. Hierbij wordt gekeken naar genetische varianten die samenhangen met drinkgedrag. Omdat iemands genetische aanleg al bij de geboorte vastligt, is deze methode veel minder gevoelig voor verstorende factoren of omgekeerde causaliteit.

De resultaten waren duidelijk: hoe groter iemands genetische aanleg om alcohol te drinken, hoe hoger het risico op dementie.
Een stijging van de alcoholconsumptie met één standaardafwijking (ongeveer van 1 naar 3 drankjes per week, of van 5 naar 16 drankjes) leidde tot een 15% hoger risico op dementie. Een verdubbeling van de genetische aanleg voor alcoholverslaving ging samen met een 16% toename in risico.

Belangrijk: in deze genetische analyses was geen enkel beschermend effect te vinden bij lichte of matige drinkers. Het risico nam gestaag toe naarmate het alcoholgebruik steeg.


Geen veilige hoeveelheid voor het brein

Volgens de onderzoekers laat het onderzoek zien dat zelfs kleine hoeveelheden alcohol het brein kunnen schaden. Het idee dat matig drinken gezond zou zijn, is waarschijnlijk gebaseerd op vertekening in eerdere studies. De bevindingen hebben volgens hen grote implicaties voor het volksgezondheidsbeleid.
Als het aantal mensen met een alcoholstoornis gehalveerd zou worden, zou het aantal nieuwe dementiegevallen met circa 16% kunnen dalen. Alcoholreductie kan dus een krachtige preventiestrategie zijn.


Kanttekeningen en vervolgonderzoek

Hoewel het onderzoek uitzonderlijk groot en zorgvuldig is uitgevoerd, zijn er beperkingen. Het merendeel van de deelnemers was van Europese afkomst, en de diagnosen waren gebaseerd op elektronische patiëntendossiers. Toch noemen de onderzoekers de resultaten overtuigend. Volgens hen leken heel wat eerdere studies leken een beschermend effect van licht drinken te suggereren, maar deze bevindingen dagen dat beeld stevig uit. 


Geen harde richtlijn

Hoewel de onderzoekers geen harde richtlijn willen voorschrijven, lijkt de conclusie helder: voor het brein bestaat geen veilige hoeveelheid alcohol.
Wie zijn risico op dementie wil verkleinen, doet er goed aan het glas wat vaker te laten staan – en te kiezen voor andere bewezen hersenbeschermende gewoonten, zoals voldoende slaap, beweging en een gezond dieet.

Anya Topiwala et al: Alcohol use and risk of dementia in diverse populations: evidence from cohort, case–control and Mendelian randomisation approaches

Overig nieuws


11-11-2026 - NIP: maak psychologische ondersteuning mantelzorgers structureel
10-11-2026 - Eerste ervaringen met Samen Leren bij Psychose
10-11-2026 - Ggz gaat actie voeren voor betere cao
09-11-2026 - Hierover moet gesproken worden
09-11-2026 - Darmgezondheid bij autisme: de invloed van voeding op stress, energie en focus
09-11-2026 - Over helen als de schuld zo lang op de verkeerde plek lag
09-11-2026 - Waarom ik werk aan een ggz die ik zelf nooit zal meemaken
09-11-2026 - Als de winter eerder komt
09-11-2026 - Herstelgerichte zorg: verder kijken dan symptomen
09-11-2026 - Twee boeken, twee verhalen, één gedeelde missie: zelfdoding bespreekbaar maken
09-11-2026 - De stilte van mijn vader, over nabijheid zonder te verdwijnen
09-11-2026 - De podcasts
09-11-2026 - De bibliotheek
03-11-2026 - Gebruik ADHD-medicatie stijgt vooral onder volwassenen
02-11-2026 - Bonden stellen ultimatum voor nieuwe cao ggz
30-10-2026 - Begrijpelijke beslishulp bij vertellen psychische problemen op werk
29-10-2026 - Nieuwe regels NZa met zorglabels HIC, IHT en wachttijd per locatie
28-10-2026 - Onderhandelingen cao ggz vastgelopen
27-10-2026 - Samenwerking Therapeutisch Centrum GGZ en Karakter
26-10-2026 - Podcast of parodie?
26-10-2026 - ‘Nog voordat we woorden hadden, waren we er al’
26-10-2026 - Alsof de schaduw er niet was
26-10-2026 - Ethiek in de psychiatrie: wat is goede zorg als waarden botsen?
26-10-2026 - Bus vol ikjes
26-10-2026 - Achter het gordijn, door de ogen van extreme hoogbegaafdheid
26-10-2026 - Ik ben jou. Perspectieven op een verdwenen zelf
26-10-2026 - De podcasts
26-10-2026 - De bibliotheek
22-10-2026 - Prestigieuze financiering voor onderzoeken stemmen horen en stoornissen bij partners
19-10-2026 - NZa: Trend afbouw gesloten jeugdhulp zet door
16-10-2026 - Zelfinzicht bij autisme voor jongeren

Laatste nieuws

Tagcloud


  • autisme
  • bibliotheek
  • congres
  • depressie
  • gedicht
  • jeugdzorg
  • personalia
  • recensie
  • suicide
  • verslaving

Zoeken in nieuws


Zoek

Contactgegevens

LET OP: GGZ Totaal is geen instelling voor behandeling of begeleiding. Neem daarvoor contact op met de eigen behandelaar of huisarts.
t: -
info@ggztotaal.nl

Deel deze pagina

Neem contact op


Op de hoogte blijven?


Vul uw emailadres in en ontvang gratis ons magazine!

 

 

Disclamer & privacy


Hoe gaan we met jouw gegevens om?

 

Het laatste nieuws


  • NIP: maak psychologische ondersteuning mantelzorgers structureel

  • Eerste ervaringen met Samen Leren bij Psychose

  • Ggz gaat actie voeren voor betere cao

  • Hierover moet gesproken worden

    van de redactie
  • Darmgezondheid bij autisme: de invloed van voeding op stress, energie en focus

    door Stienke de Jager

Zoeken


 

Social media


FacebookTwitterLinkedInInstagram

 

Weesperzijde 10-H   |   1091 EA Amsterdam   |  info@ggztotaal.nl   |   Webdesign PEW

Copyright 2026 - GGZ Totaal
Inloggen | Ziber Website | Design by PEW Grafisch ontwerpstudio