DSM5 of neurodiversiteit. Er is een middenweg. Maar leidt die tot verbetering? Johan Atsma recenseert Persoonlijkheidsdiagnostiek, een praktische gids van Michiel W. Hengeveld.
Persoonlijkheidsdiagnostiek, dat is een gebied binnen de ggz waarover het nodige te discussiëren valt. Dat gebeurt dan ook. De DSM5 (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) speelt daarin een leidende en de laatste jaren ook omstreden hoofdrol. Naast de diagnostiek middels de DSM5 is de term ‘Neurodiversiteit’ in opkomst. “Neurodiversiteit gaat uit van de gedachte dat neurologische verschillen zoals autisme, ADHD, dyslexie, en andere vormen van neurodivergentie, geen afwijkingen zijn die moeten worden gecorrigeerd, maar natuurlijke variaties die waardevol zijn” (bron: Psychosenet) https://www.psychosenet.nl/
Michiel W. Hengeveld biedt in Persoonlijkheidsdiagnostiek, een praktische gids een middenweg in de inmiddels complexe wereld van diagnostiek en alternatieven als de Richtlijn persoonlijkheidsstoornissen en het Praktijkboek persoonlijkheidsdiagnostiek, met tal van vragenlijsten en gestructureerde interviews. (Volgens Hengeveld “te complex en ontmoedigend voor wie niet in een hoog specialistische setting werkt”.)
De middenweg probeert de klassieke DSM5 TR classificatie te verrijken met informatie uit het Alternatief DSM5-model voor persoonlijkheidsstoornissen (AMPS). Ook worden er als verdere verrijking afweer- en copingsmechanismen en disfunctionele basale assumpties of schema’s beschreven. “Daarmee voldoet deze middenweg toch aan alle persoonlijkheidsmodellen die in de Richtlijn persoonlijkheidsstoornissen worden genoemd.”
Expliciet wordt dan in de inleiding verder nog vermeld dat deze gids gaat over de psychopathologische classificatie. “Hij gaat dus over ‘wat is er aan de hand?’ en niet over ‘Wat is er gebeurd?’ of ‘Waar gaat het over?’.”
In de eerste twee korte hoofdstukken wordt kort uitgewerkt wat het begrip ‘Persoonlijkheid’ inhoud en wat bedoeld wordt met ‘Persoonlijkheidsfunctioneren en Persoonlijkheidstrekken’. Het gaat dan over de gezonde persoonlijkheid die in enkele aspecten in schema wordt gezet.
Vanaf het derde hoofdstuk ‘Persoonlijkheidsdisfunctioneren’ staat de pathologie centraal. Dat gebeurt in tekst, in figuren en in tabellen. Die tabellen vormen de kern van het boek dat overduidelijk geen leesboek is maar een werkboek dat schema’s levert waaruit diagnostiek kan plaatsvinden.
‘Persoonlijkheid’ wordt door Hengeveld als volgt gedefinieerd: “De persoonlijkheid is te definiëren als iemands algehele psychische basisuitrusting om een geslaagd leven te leiden, zowel als individu als in relaties met anderen. Dit komt tot uiting in hoe iemand waarneemt, denkt, emoties beleeft en zich gedraagt, op bijna alle gebieden van sociaal functioneren.”
Zo begint het boek en even later wordt ‘de gezonde persoonlijkheid’ omschreven en daarin worden termen gebruikt als ‘redelijke doelen, realistische inschatting, gepaste normen, bevredigende langdurige relaties…’. Later, in de diverse tabellen waaronder die over pathologische persoonlijkheidstrekken worden ook regelmatig termen gebruikt die nogal onduidelijk gedefinieerd kunnen worden. Ik tref bijvoorbeeld als persoonlijkheidstrek ‘overmatige zuinigheid’ aan en ‘denkluiheid’ met daaraan kenmerken gekoppeld die ook voor discussie vatbaar zijn. Gaandeweg bekruipt me dan ook het gevoel dat de diagnostiek op deze wijze zeer afhankelijk wordt van de opvattingen van de diagnosticus. Dat kan toch niet de bedoeling zijn.
Vanaf hoofdstuk 7 wordt stilgestaan bij de vorm van het onderzoek. Het gaat dan over eerste indrukken en observatie en anamnese en exploratie. Daar kom ik weliswaar de term ‘tegenoverdracht’ tegen maar de optie ‘overdracht’ komt niet aan de orde. “De persoonlijkheid van de patiënt kan bepalend zijn voor de houding van de patiënt, voor de aard van het contact dat met hem te krijgen is en voor de klachtenpresentatie. Dat lijkt mij ook maar ook de therapeut speelt daarin een -medebepalende - rol, toch?
Als recensent zonder ervaring met het stellen van diagnoses vraag ik me na lezing van deze praktische gids af of deze wat mij betreft complexe middenweg tot verbetering leidt, ik hoop dat er ook nog een ventweg is...
Michiel W. Hengeveld - Persoonlijkheidsdiagnostiek, een praktische gids
Uitgeverij Boom/de tijdstroom
75 pagina’s
prijs: € 24,95
ISBN 978 90 24 470 754
-
Lees ook andere recensies van Judith de Roos en Johan Atsma
-----------------------------------------------------------------------------------------
Vind je dit interessant? Misschien is een abonnement op de gratis nieuwsbrief dan iets voor jou! GGZ Totaal verschijnt tweemaal per maand en behandelt onderwerpen over alles wat met de ggz te maken heeft, onafhankelijk en niet vooringenomen.
Abonneren kan direct via het inschrijfformulier, opgeven van je mailadres is voldoende. Of kijk eerst naar de artikelen in de vorige magazines.
