De hoopvolle resultaten van het effect van therapeutisch gebruik van psilocybine lijkt slechts gedeeltelijk op te gaan bij ontwenningsverschijnselen van alcoholmisbruik, Dat blijkt uit recent gepubliceerd onderzoek in The Lancet, waar 37 deelnemers na een periode van onthouding ofwel een eenmalige dosis van 25 mg psilocybine, of een placebo, beide in combinatie met 5,5 uur psychotherapie.
Volgens de onderzoekers was er veelbelovend bewijsmateriaal uit de jaren ’50 en ’60 beschikbaar van klinische proeven met LSD voor de behandeling van alcoholverslaving. Recenter waren er twee open-label pilotstudies gepubliceerd: één waarin psilocybine werd getest voor de behandeling van alcoholverslaving en een andere studie naar tabaksverslaving, beide met bemoedigende resultaten, maar met zeer kleine onderzoeksgroepen. Bovendien leverden studies naar psilocybine bij de behandeling van depressie klinisch bewijs voor veiligheid en werkzaamheid.
Psilocybine
Psilocybine is een in de natuur voorkomende stof, dat in wisselende hoeveelheden wordt aangetroffen in meer dan 200 soorten van de Basidiomycota-paddenstoel. In de jaren zestig is er enig onderzoek gedaan naar de geneeskrachtige werking, vooral bij psychische problemen. De belangstelling nam echter af, om in de afgelopen decennia weer toe te nemen, net als het onderzoek naar andere psychedelica. Er zijn nog de nodige hiaten in de kennis rondom het gebruik, zo stellen de onderzoekers.
De resultaten
In tegenstelling tot de verwachtingen, werden er geen significante verschillen gevonden tussen de psilocybine- en placebogroep als het ging om abstinentie, gemiddeld alcoholgebruik, of het percentage dagen van zwaar drinken – zowel bij de follow-up na vier weken als na zes maanden.
Wel rapporteerden beide groepen direct na de toedieningssessie een afname in alcoholcraving (de ’zucht’ naar alcohol’), met een extra daling in de psilocybinegroep. In beide groepen voelde men zich minder in de verleiding om te drinken, met wederom een extra afname bij de psilocybinegroep. Er waren dus wel lichte positieve effecten als het om het tegengaan van de verslaving ging, aar die waren niet groot.
Wat wél opviel, waren de positieve effecten op de psychische gezondheid. Deelnemers die psilocybine kregen, ervoeren minder depressieve symptomen, hopeloosheid, negatieve emoties en emotionele onderdrukking, en gaven aan een hogere kwaliteit van leven te ervaren. Deze effecten traden niet op in de placebogroep. De psilocybinegroep viel zelfs onder de drempel voor klinische depressie na behandeling, wat suggereert dat de antidepressieve werking van psilocybine ook bij patiënten met een alcoholverslaving merkbaar is.
Deze bevindingen zijn in lijn met eerdere onderzoeken bij depressie en angststoornissen, waar ook een verbetering in levenskwaliteit en stemming werd gevonden na psilocybinegebruik. Toch bleken deze psychologische verbeteringen in het huidige onderzoek zich niet te vertalen naar een significante vermindering in alcoholgebruik. Dat wijst erop dat psilocybine mogelijk vooral effect heeft op de onderliggende psychopathologie bij alcoholverslaving, maar niet voldoende is om terugval na onthouding te voorkomen.
De resultaten verschillen van eerdere studies, waarin twee doses psilocybine gecombineerd met twaalf psychotherapiesessies wel leidden tot een afname in alcoholgebruik. Mogelijke verklaringen hiervoor liggen in het verschil in studiedesign: in de hier beschreven studie kregen deelnemers slechts één dosis psilocybine en vijf therapiesessies, waren zij al abstinent bij aanvang, en rapporteerden zij een hoger gemiddeld alcoholgebruik per dag dan in het eerdere onderzoek. Ook blijkt uit dierstudies dat psilocybine en LSD alleen effect sorteren bij bepaalde doseringen en gebruiksfasen – bij ernstig alcoholgebruik lijkt de effectiviteit af te nemen.
Kanttekeningen
De onderzoekers wijzen op een aantal beperkingen van de huidige studie.
Zo kon bijna 90% van de deelnemers raden of zij psilocybine of placebo hadden gekregen, wat de blindering ondermijnde. Verder waren de primaire uitkomstmaten gebaseerd op zelfrapportages, wat gevoelig is voor bias, hoewel objectieve alcoholmarkers de resultaten bevestigden.
Deelnemers ondergingen bovendien fMRI-scans kort na inname, wat mogelijk het therapeutisch effect beïnvloedde. Tot slot leidde de Covid-19-pandemie tot verminderde rekrutering, waardoor de studie mogelijk te weinig deelnemers had om kleinere effecten op te sporen.
Conclusie
De bevindingen tonen aan dat psilocybine-ondersteunde therapie in deze vorm niet effectief is in het voorkomen van terugval in alcoholverslaving na alcoholonthouding. Toch zijn de waargenomen psychologische verbeteringen niet te negeren en geven ze aanleiding tot verder onderzoek.
Voor blijvende voordelen bij patiënten met matige tot ernstige alcoholverslaving lijkt een intensievere aanpak vereist, met mogelijk meerdere doseringen, langdurigere psychotherapie of aanvullende interventies zoals neurofeedback of virtual reality. Die aanpak biedt meer perspectief op een meer geïntegreerde behandeling van verslaving én de onderliggende psychische problemen.
Rieser, Nathalie M. et al.: Psilocybin-assisted therapy for relapse prevention in alcohol use disorder: a phase 2 randomized clinical trial. eClinicalMedicine, Volume 82, 103149
-----------------------------------------------------------------------------------------
Vind je dit interessant? Misschien is een abonnement op de gratis nieuwsbrief dan iets voor jou! GGZ Totaal verschijnt tweemaal per maand en behandelt onderwerpen over alles wat met de ggz te maken heeft, onafhankelijk en niet vooringenomen.
Abonneren kan direct via het inschrijfformulier, opgeven van je mailadres is voldoende. Of kijk eerst naar de artikelen in de vorige magazines.
