Mensen die gediscrimineerd worden vanwege hun etnische achtergrond, lopen consequent een hoger risico op psychotische stoornissen. Een nieuwe ’umbrella review’ bevestigt nu dat raciale en etnische discriminatie hierbij een belangrijke rol speelt. De kans op psychotische symptomen en ervaringen blijkt bijna tweemaal zo groot bij mensen die discriminatie ervaren.
Breed overzicht van bestaand onderzoek
Onderzoekers van University College London verzamelden en analyseerden de bestaande wetenschappelijke literatuur over dit onderwerp. Zij doorzochten vijf grote databanken – waaronder Medline, Embase en PsycINFO – tot juli 2024.
Na het screenen van 2.898 publicaties voldeden zeven systematische reviews (waarvan vier met meta-analyses) aan de inclusiecriteria. Deze besloegen samen 23 primaire studies met meer dan 40.000 deelnemers uit Europa en de Verenigde Staten.
Sterke samenhang tussen discriminatie en psychotische symptomen
Alle opgenomen reviews rapporteerden een positieve associatie tussen ervaren raciale of etnische discriminatie en psychose. Uit de meta-analyses kwam naar voren dat de kans op psychotische symptomen significant hoger was, net als op psychotische ervaringen. Daarnaast bleek discriminatie sterk gerelateerd aan waanideeën en hallucinaties. In de grootste studie kwam bovendien naar voren, dat hoe vaker iemand in zijn leven discriminatie had ervaren, hoe groter de kans op psychotische klachten.
De verbanden waren het sterkst zichtbaar bij mensen uit de algemene bevolking, maar bleven ook in klinische populaties significant aanwezig.
Beperkingen en nuances
Hoewel de resultaten consistent zijn, wijzen de onderzoekers erop dat 87% van de onderliggende studies cross-sectioneel van aard was. Dit bemoeilijkt het vaststellen van oorzaak en gevolg. Ook scoorden de meeste reviews laag op methodologische kwaliteit.
Daarnaast speelt het veld met uitdagingen rond definities en terminologie. Sommige eerdere studies gebruikten termen als “Black people and people of color”, terwijl de onderzochte groepen uitsluitend migranten betroffen. De auteurs benadrukken het belang van een precieze taal die onderscheid maakt tussen ervaringen van migratie en die van raciale of etnische marginalisatie – fenomenen die deels overlappen, maar niet identiek zijn.
Racisme als structurele gezondheidsfactor
De bevindingen ondersteunen de hypothese dat racisme een belangrijke verklaring kan bieden voor de grote etnische verschillen in psychoserisico die al ruim 170 jaar worden waargenomen bij gemarginaliseerde groepen.
Daarnaast tonen andere (niet-systematische) reviews dat raciale en etnische discriminatie samenhangt met andere sociale determinanten van gezondheid, zoals lage sociaaleconomische status, armoede, en ongelijkheid in huisvesting, onderwijs en werkgelegenheid – structurele vormen van racisme die de kans op psychische problemen verder vergroten.
Recente literatuur richt zich steeds meer op de rol van structureel racisme als achterliggende oorzaak van de verhoogde incidentie van psychose in bepaalde etnische groepen, vooral in de Verenigde Staten.
Breder effect op de mentale gezondheid
De resultaten sluiten aan bij breder onderzoek dat een verband aantoont tussen raciale/etnische discriminatie en depressie, angststoornissen en slechtere algehele mentale gezondheid. Vier reviews binnen deze umbrella review vonden een positieve relatie met depressie (zowel diagnose als symptomen), angststoornissen en een lagere mentale kwaliteit van leven.
Deze samenhang onderstreept dat racisme een aanpasbare risicofactor is – wat betekent dat beleid en interventies daadwerkelijk kunnen bijdragen aan het verminderen van ongelijkheid in geestelijke gezondheid.
Van kennis naar actie: interventies en beleid
De auteurs wijzen erop dat het geopolitieke klimaat en institutionele structuren ongelijkheid kunnen versterken, maar ook een krachtige rol kunnen spelen in verandering. Beleidsmakers en instellingen hebben de sleutel in handen om meer rechtvaardige, inclusieve publieke geestelijke gezondheidszorg te bevorderen.
Een belangrijk voorbeeld hiervan is het Britse Patient and Carer Race Equality Framework (PCREF), dat in samenwerking met patiënten, mantelzorgers en gemeenschappen is ontwikkeld. Dit landelijke anti-racismeprogramma helpt zorginstellingen binnen de NHS om racisme in hun beleid en praktijk te herkennen en bestrijden.
Daarnaast pleiten de onderzoekers voor vroegtijdige en cultuursensitieve interventies, gericht op kinderen en jongeren die risico lopen op discriminatie. Psychosociale programma’s die sociale steun, groepsgevoel en positieve identiteit versterken, blijken beschermend te werken tegen psychoserisico.
Bij volwassenen kunnen raciaal trauma-georiënteerde cognitieve gedragstherapie en onderwijs over de psychische impact van racisme bijdragen aan herstel en veerkracht.
Ook zorgprofessionals moeten hierin worden meegenomen. Anti-racismetraining kan helpen om beter te begrijpen hoe racisme de geestelijke gezondheid beïnvloedt, en om hertraumatisering van patiënten in de zorg te voorkomen.
Naar een rechtvaardiger geestelijke gezondheidszorg
De auteurs benadrukken dat effectieve interventies zowel het individuele als het structurele niveau moeten aanpakken: van directe steun aan mensen die discriminatie ervaren tot het doorbreken van systemen die racisme in stand houden.
Verder onderzoek is nodig naar intersecties van discriminatie – bijvoorbeeld waar etniciteit, gender, seksuele oriëntatie en religie samenkomen – om de meest effectieve strategieën te ontwikkelen voor preventie en behandeling van psychische problemen bij mensen met meervoudige vormen van marginalisering.
India Francis-Crossley et al.: The association between racism and psychosis: An umbrella review
Plos One, 24 September 2025.
-----------------------------------------------------------------------------------------
Vind je dit interessant? Misschien is een abonnement op de gratis nieuwsbrief dan iets voor jou! GGZ Totaal verschijnt tweemaal per maand en behandelt onderwerpen over alles wat met de ggz te maken heeft, onafhankelijk en niet vooringenomen.
Abonneren kan direct via het inschrijfformulier, opgeven van je mailadres is voldoende. Of kijk eerst naar de artikelen in de vorige magazines.
