Een recente studie, afgelopen december gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Nature Aging, werpt nieuw licht op het ontstaan van diverse psychiatrische en neurologische aandoeningen. Onderzoekers van de UC Davis School of Medicine in Californië hebben specifieke microRNA’s geïdentificeerd die een belangrijke rol spelen bij stoornissen als depressie, bipolaire stoornis, schizofrenie, posttraumatische stressstoornis (PTSS) en de ziekte van Parkinson.
Volgens de onderzoekers is het de eerste studie die microRNA’s in verband brengt met de ontwikkeling van zowel psychiatrische als neurodegeneratieve ziekten.
Over microRNA’s
Onze genetische informatie ligt opgeslagen in het DNA, dat zich bevindt in de celkern. Van daaruit worden instructies via boodschapper-RNA (mRNA) naar de rest van de cel gestuurd, waar eiwitten worden aangemaakt. Deze eiwitten zijn essentieel voor vrijwel alle processen in het lichaam.
MicroRNA’s, kleine stukjes RNA die geen eiwitten aanmaken, kunnen zich vasthechten aan mRNA en zo de productie van bepaalde eiwitten blokkeren. Dit ’remmechanisme’ is cruciaal voor een normale ontwikkeling van cellen. Wanneer microRNA’s echter verkeerd functioneren, kunnen ze bijdragen aan het ontstaan van ziekten.
Sinds hun ontdekking in 1993 zijn er bij mensen meer dan 2.000 microRNA’s geïdentificeerd. De rol die ze spelen bij aandoeningen is een groeiend onderzoeksgebied.
Grote dataset, grote inzichten
Voor het onderzoek analyseerden de wetenschappers hersenweefsel van 604 overleden personen die deelnamen aan het Religious Orders Study/Rush Memory and Aging Project, een longitudinaal onderzoek dat bestaat sinds 1994 en zich richt op ouder wordende volwassenen. De gemiddelde leeftijd bij overlijden was 90 jaar.
De onderzoekers richtten zich specifiek op de dorsolaterale prefrontale cortex, een hersengebied dat belangrijk is voor cognitieve functies zoals werkgeheugen en plannen. Ze onderzochten genetische varianten die de hoeveelheid microRNA in dit hersengebied beïnvloeden en combineerden deze gegevens met grootschalige genetische gegevens van patiënten met 16 verschillende psychiatrische en neurologische aandoeningen.
Belangrijkste bevindingen
In totaal ontdekten de onderzoekers 49 microRNA’s die verband houden met een of meer hersenfuncties of ziekten. Vier microRNA’s sprongen eruit om een waarschijnlijke bijdrage te leveren aan het ontstaan van specifieke aandoeningen: één voor bipolaire stoornis én schizofrenie; één voor de ziekte van Parkinson; één voor posttraumatische stressstoornis (PTSS) en één voor bipolaire stoornis én depressie
Volgens de onderzoekers is het opvallend dat sommige microRNA’s invloed lijken te hebben op meerdere aandoeningen, zoals miR-499a-5p betrokken is bij zowel bipolaire stoornis als schizofrenie. Volgens hem suggereert het dat er mogelijk gedeelde biologische mechanismen zijn.
Daarnaast ontdekten de onderzoekers dat bijna de helft van de onderzochte microRNA’s genetische varianten bevat (zogenoemde miR-QTLs) die hun hoeveelheid beïnvloeden. Dit wijst op een genetische component die de regulatie van microRNA aanstuurt.
Kanttekeningen en toekomstperspectief
Zoals bij ieder onderzoek zijn er ook beperkingen. Zo bestond de onderzoeksgroep uitsluitend uit oudere volwassenen van Europese afkomst en werd slechts één hersengebied onderzocht. Meer divers onderzoek is nodig om de resultaten te bevestigen en verder uit te breiden.
Toch benadrukken de onderzoekers het belang van hun bevindingen. Zij stellen dat één enkele microRNA honderden genen kan beïnvloeden. De resultaten dragen volgens hen bij aan een beter begrip van hoe microRNA’s het risico op psychiatrische en neurologische aandoeningen kunnen verhogen.
Vattathil, S.M., Gerasimov, E.S., Canon, S.M. et al. Mapping the microRNA landscapein the older adult brain and its genetic contribution to neuropsychiatric conditions. Nat Aging 5, 306–319 (2025).
-----------------------------------------------------------------------------------------
Vind je dit interessant? Misschien is een abonnement op de gratis nieuwsbrief dan iets voor jou! GGZ Totaal verschijnt tweemaal per maand en behandelt onderwerpen over alles wat met de ggz te maken heeft, onafhankelijk en niet vooringenomen.
Abonneren kan direct via het inschrijfformulier, opgeven van je mailadres is voldoende. Of kijk eerst naar de artikelen in de vorige magazines.
