overzicht

NIOD: geen systematische verwaarlozing van psychiatrische patiënten in Tweede Wereldoorlog

uitzorgverdreven

Gepubliceerd: 08-11-2023

De theorie dat Nederlandse ‘krankzinnigen’ – voorzover niet-joods – tijdens de Tweede Wereldoorlog doelbewust zijn omgebracht of verwaarloosd klopt niet. Dat blijkt uit de publicatie Uit Zorg Verdreven, het Nederlandse Krankzinnigenwezen tijdens de Tweede Wereldoorlog van NIOD-onderzoekers Eveline Buchheim en Ralf Futselaar dat op 7 november verscheen. Er was een forse stijging in de sterftecijfers, maar die werden vooral veroorzaakt door instroom van ziekere patiënten in de ggz en gehandicaptenzorg, algemene verslechtering van de volksgezondheid tijdens de bezetting en het oorlogsgeweld. Daarmee verschilt Nederland van Duitsland en Oost-Europa, waar wel veel psychiatrische patiënten door de nazi’s zijn omgebracht.  

Krankzinnigenwezen

Dat schrijft het NIOD op 7 november. Initiatiefnemer en belangrijkste financier van het onderzoek is Stichting Vergeten Slachtoffers, een samenwerkingsverband van de Nederlandse GGZ en VGN (Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland). De onderzoekers bekeken de cijfers van vier instellingen in het destijds verzuilde landschap van het Nederlandse Krankzinnigenwezen: gereformeerde instellingen in Zuidlaren en Noordwijk, een katholieke in Venray en een openbare in Oegstgeest. ‘Krankzinnig’ was toen een breed begrip, naast psychiatrische patiënten werden ook mensen met een verstandelijke beperking of dementie verpleegd. Het statistisch onderzoek van Buchheim en Futselaar is overigens lichtelijk controversieel, zo schrijft de Volkskrant. Statistici prijzen de opzet van het onderzoek, maar wijzen op een aantal onvolkomenheden en fouten.

Jonge verpleegsters

Maar de conclusies van het onderzoek blijven overeind: De overvolle inrichtingen hebben er alles aan gedaan om hun kwetsbare bewoners door de oorlog te loodsen. Patiënten zijn niet doelbewust benadeeld of verwaarloosd. Maar het zorgpersoneel – dat voor het overgrote deel bestond uit jonge verpleegsters in opleiding – kon de patiënten amper beschermen tegen hongersnood en bombardementen. Een van de weinige uitzonderingen was Meer en Bosch in Heemstede, waar het toenmalige NSB-bestuur de zorg wel degelijk verwaarloosde.

Joodse patiënten

De geschetste situatie gold overigens niet voor joodse patiënten. Die zijn vrijwel allemaal afgevoerd en vermoord. Hoewel een tijdlang de hoop bestond dat een inrichting een veilig heenkomen kon bieden, bleek als snel dat de joodse bewoners van gestichten juist uitgesproken kwetsbaar waren. Ze verbleven geconcentreerd in het enige gesticht met joodse signatuur, Het Apedoornsche Bosch. Dat is op 21 januari 1943 ontruimd. Patiënten en personeel werden gedeporteerd en vermoord. Dat blijkt onder andere uit de NIOD-publicatie Jodenvervolging in het Nederlandse Krankzinnigenwezen van Twan Davelaar, die tegelijk met die van Buchheim en Futselaar verscheen.

Commotie

De conclusies van de NIOD-onderzoekers wijken nogal af van het traditionele beeld over de Nederlandse ggz in oorlogstijd. De onderzoekers nemen dan ook afstand van de naam van hun financier omdat de term ‘vergeten slachtoffers’ volgens hen niet klopt, zo schrijft het Reformatorisch Dagblad. De publicatie heeft tot zoveel commotie geleid, dat voorzitter Armand Höppener van Stichting Vergeten Slachtoffers is afgetreden. De oud-psychiater zegt in de Volkskrant dat hij zich niet kan vinden in de conclusies van het onderzoek. Zijn mening wordt door de andere bestuursleden niet gedeeld.

 

Lees ook andere artikelen over oorlogsslachtoffers

----------------------------------------------------------------------------------------

Vind je dit interessant? Misschien is een abonnement op de gratis nieuwsbrief dan iets voor jou!

GGZ Totaal verschijnt tweemaal per maand en behandelt onderwerpen over alles wat met de ggz te maken heeft, onafhankelijk en niet vooringenomen.

Abonneren kan direct via het inschrijfformulier, opgeven van je mailadres is voldoende. Of kijk eerst naar de artikelen in de vorige magazines.

Overig nieuws


11-11-2026 - NIP: maak psychologische ondersteuning mantelzorgers structureel
10-11-2026 - Eerste ervaringen met Samen Leren bij Psychose
10-11-2026 - Ggz gaat actie voeren voor betere cao
09-11-2026 - Hierover moet gesproken worden
09-11-2026 - Darmgezondheid bij autisme: de invloed van voeding op stress, energie en focus
09-11-2026 - Over helen als de schuld zo lang op de verkeerde plek lag
09-11-2026 - Waarom ik werk aan een ggz die ik zelf nooit zal meemaken
09-11-2026 - Als de winter eerder komt
09-11-2026 - Herstelgerichte zorg: verder kijken dan symptomen
09-11-2026 - Twee boeken, twee verhalen, één gedeelde missie: zelfdoding bespreekbaar maken
09-11-2026 - De stilte van mijn vader, over nabijheid zonder te verdwijnen
09-11-2026 - De podcasts
09-11-2026 - De bibliotheek
03-11-2026 - Gebruik ADHD-medicatie stijgt vooral onder volwassenen
02-11-2026 - Bonden stellen ultimatum voor nieuwe cao ggz
30-10-2026 - Begrijpelijke beslishulp bij vertellen psychische problemen op werk
29-10-2026 - Nieuwe regels NZa met zorglabels HIC, IHT en wachttijd per locatie
28-10-2026 - Onderhandelingen cao ggz vastgelopen
27-10-2026 - Samenwerking Therapeutisch Centrum GGZ en Karakter
26-10-2026 - Podcast of parodie?
26-10-2026 - ‘Nog voordat we woorden hadden, waren we er al’
26-10-2026 - Alsof de schaduw er niet was
26-10-2026 - Ethiek in de psychiatrie: wat is goede zorg als waarden botsen?
26-10-2026 - Bus vol ikjes
26-10-2026 - Achter het gordijn, door de ogen van extreme hoogbegaafdheid
26-10-2026 - Ik ben jou. Perspectieven op een verdwenen zelf
26-10-2026 - De podcasts
26-10-2026 - De bibliotheek
22-10-2026 - Prestigieuze financiering voor onderzoeken stemmen horen en stoornissen bij partners
19-10-2026 - NZa: Trend afbouw gesloten jeugdhulp zet door
16-10-2026 - Zelfinzicht bij autisme voor jongeren

Laatste nieuws

Tagcloud


  • autisme
  • bibliotheek
  • congres
  • depressie
  • gedicht
  • jeugdzorg
  • personalia
  • recensie
  • suicide
  • verslaving

Zoeken in nieuws


Zoek

Contactgegevens

LET OP: GGZ Totaal is geen instelling voor behandeling of begeleiding. Neem daarvoor contact op met de eigen behandelaar of huisarts.
t: -
info@ggztotaal.nl

Deel deze pagina

Neem contact op


Op de hoogte blijven?


Vul uw emailadres in en ontvang gratis ons magazine!

 

 

Disclamer & privacy


Hoe gaan we met jouw gegevens om?

 

Het laatste nieuws


  • NIP: maak psychologische ondersteuning mantelzorgers structureel

  • Eerste ervaringen met Samen Leren bij Psychose

  • Ggz gaat actie voeren voor betere cao

  • Hierover moet gesproken worden

    van de redactie
  • Darmgezondheid bij autisme: de invloed van voeding op stress, energie en focus

    door Stienke de Jager

Zoeken


 

Social media


FacebookTwitterLinkedInInstagram

 

Weesperzijde 10-H   |   1091 EA Amsterdam   |  info@ggztotaal.nl   |   Webdesign PEW

Copyright 2026 - GGZ Totaal
Inloggen | Ziber Website | Design by PEW Grafisch ontwerpstudio