Waarom ik werk aan een ggz die ik zelf nooit zal meemaken

Mathijs van Meerkerk schrijft over betekenis vinden, terwijl je herstel, je werk en de wereld nog lang niet af zijn.

De moeilijkste momenten in mijn herstel waren niet altijd de luidste. Soms was de hel juist dat niets nog ergens naar voelde.

Ik kon weten dat iets fijn was zonder het plezier te voelen. Met mijn familie aan tafel zitten en begrijpen: dit zijn mensen van wie ik houd, dit is een moment dat ertoe doet. Terwijl het vanbinnen grijs bleef.

Ik ben dat rationeel genieten gaan noemen. Bewust herkennen dat iets waarde heeft, ook wanneer mijn gevoel die waarde even niet doorgeeft. Het maakt de leegte niet ongedaan. Het helpt me wel om verbonden te blijven met een leven dat groter is dan hoe ik me op dat moment voel.

Misschien heeft dat ook iets te maken met waarom ik aan een betere ggz blijf werken.

Ik kan de uitkomst van dat werk niet overzien. Ik weet niet welke gesprekken iemand bijblijven, welke ideeën werkelijk iets veranderen en hoeveel van de zorg die ik voor me zie ooit vanzelfsprekend wordt. Toch kan ik vandaag iets doen waarvan ik denk dat het waarde heeft.

Blijkbaar hoef ik het eindresultaat niet te kunnen voelen of vasthouden om eraan bij te dragen.

Een toekomst die nog openligt

Toen ik na mijn psychose probeerde te herstellen, had ik behandeling nodig. Medicatie helpt mij. Therapie heeft mij geholpen. Daar wil ik helder over zijn. Tegelijk bleef er een vraag over die met het verminderen van mijn klachten nog niet beantwoord was: wat voor leven kon ik nu gaan leiden?

Ik wilde ontwerper worden. Ik wilde dingen maken, werken, ergens bij horen. Tijdens mijn opname had ik een boekje bij me waarin ik schreef en tekende. Dat hoorde bij wie ik was. In de kliniek werd het gezien als een teken dat ik nog psychotisch was.

Dat boekje blijft me bezighouden. Voor mij zat er een verbinding in met het leven dat ik wilde. Vanuit een andere blik werd dezelfde bezigheid bewijs dat ik daar nog ver vanaf stond.

Ook vertelde een psychiater mij dat mijn toekomst als ontwerper een gepasseerd station was.

Ik ben toch ontwerper geworden, na een hersteltraject, vrijwilligerswerk en een werkervaringsplek. Daar waren tijd, hulp en kansen voor nodig. Juist daarom vind ik het belangrijk wat iemand op zo’n kwetsbaar moment over je toekomst zegt. Een uitspraak van een professional kan met je meegaan wanneer je zelf nog nauwelijks weet wat je kunt geloven.

Mijn loopbaan is geen bewijs dat iedereen met genoeg doorzettingsvermogen hetzelfde kan bereiken. Ze laat wel zien hoeveel er nog onbekend was toen mijn mogelijkheden al werden begrensd.

De ggz waaraan ik wil bijdragen moet die onzekerheid kunnen verdragen. Ze moet kunnen zeggen: we weten nog niet wat er mogelijk is, dus laten we samen onderzoeken wat jij wilt en wat daarvoor nodig is.

Zorg die in een leven moet passen

Daar zit voor mij ook de verbinding met ontwerpen. Als ontwerper moet ik goed kijken naar wat er gebeurt wanneer een idee het werkelijke leven ontmoet. Werkt iets alleen op papier, dan moet ik terug naar het ontwerp. In de zorg zou de ervaring van degene die ermee moet leven net zo zwaar moeten wegen.

Iemand kan minder klachten hebben en zich nog steeds afgesneden voelen van alles wat belangrijk is. Dan wil ik dat er ruimte blijft om verder te vragen. Naar werk, vriendschap, creativiteit, rust. Naar wat iemand mist. Naar wat we misschien te snel hebben opgegeven.

Zo’n ggz ontstaat niet in één project. Ik heb er ook geen volledig ontwerp voor klaarliggen. Mijn eigen ideeën zullen veranderen, juist doordat andere mensen dingen zien die ik mis.

Ik weet dus niet of ik de ggz die ik voor me zie ooit in volle omvang zal meemaken. Toch merk ik dat die vraag minder bepalend wordt voor de waarde van wat ik vandaag doe.

Voor wie na mij komt

Mijn eigen opname kan niet meer anders verlopen. Er komt geen verbeterde versie van 2012 waarin iemand eerder begrijpt wat er met mij gebeurt, waarin ik niet geboeid in een politiecel beland en waarin mijn toekomst als ontwerper openblijft. Dat verlies kan ik niet achteraf repareren door genoeg goede artikelen te schrijven of voorlichting te geven.

Maar iemand anders moet zijn eerste ontmoeting met de psychiatrie nog krijgen.

Voor die persoon ligt nog niet vast hoe er wordt geluisterd, welke woorden er worden gebruikt en wie er naast hem blijft staan. Daar kan mijn ervaring misschien iets betekenen.

Dat maakt wat mij is overkomen niet noodzakelijk of goed. Ik had die psychose en die traumatische ervaringen graag overgeslagen. Nu ze deel zijn van mijn geschiedenis, wil ik er iets mee kunnen doen dat de volgende ontmoeting menselijker maakt.

Wat één ontmoeting kan veranderen

Soms krijg ik daar iets van terug. Een coassistent vertelde mij dat hij bang was geweest voor de patiënten. Hij had een pieper gekregen en was vooral voorbereid op wat er mis kon gaan. Na een ontmoeting zei hij dat hij de volgende dag gewoon met hen wilde gaan praten, omdat het gewone mensen waren.

Ik weet niet wat hij daarna allemaal heeft gedaan. Ik kan van dat ene gesprek geen bewijs maken dat de psychiatrie veranderd is. Maar zijn voornemen was concreet: morgen contact zoeken met mensen voor wie hij eerder bang was.

Dat is een verandering waarvoor ik mijn verhaal wil vertellen.

Tegelijk wil ik meer dan een zaal die even geraakt is. Ik wil dat ervaringskennis meeweegt wanneer er besluiten worden genomen. Dat iemand mag terugkomen op een behandelplan omdat het leven ermee niet werkt. Dat een team opnieuw kijkt naar gedrag dat het al dacht te begrijpen. Dat de wens om te werken serieus onderzocht wordt, ook wanneer niemand succes kan garanderen.

Daarvoor zijn ook tijd, middelen en zeggenschap nodig. Je kunt menswaardige zorg niet afhankelijk maken van die ene medewerker die ondanks alles nog even blijft zitten. De manier waarop we zorg organiseren moet zulke aandacht mogelijk maken en ondersteunen.

Voor mij betekent bijdragen soms een verhaal vertellen, soms een ontwerp maken en soms een vraag blijven stellen waar nog geen goed antwoord op is. Ik hoef niet te doen alsof iedere bijdrage groot is. Ik wil wel zorgvuldig kiezen waaraan ik mijn tijd geef.

De wereld hoeft niet af voordat ik mag rusten

En ik wil kunnen stoppen voor die dag.

Want ergens schuilt in wereldverbeteren ook een valkuil. Er is altijd meer te doen. Altijd iemand die nog geen goede zorg krijgt. Als ik pas mag rusten wanneer dat opgelost is, maak ik van mijn betrokkenheid een opdracht waaraan geen mens kan voldoen.

Mijn eigen leven verdient dezelfde ruimte waarvoor ik in de ggz pleit. Tijd voor vrienden, voor koken, voor iets maken zonder dat het nuttig hoeft te zijn. Ook wanneer er nog werk ligt. Ook wanneer ik niets heb bijgedragen.

Ik hoef mijn bestaansrecht niet te verdienen door mijn ervaringen bruikbaar te maken. Dat geldt voor iedereen die iets moeilijks heeft meegemaakt. Er hoeft geen lezing, herstelverhaal of maatschappelijke bijdrage uit voort te komen.

Ik kies ervoor omdat het bij mij past. Omdat ik graag maak, vragen stel en mensen iets wil laten zien wat eerder buiten beeld bleef. En omdat ik hoop dat iemand die na mij komt daardoor iets meer ruimte krijgt.

Misschien begint dat morgen al, bij iemand met een boekje vol tekeningen tegenover zich.

Ik hoop dat er dan, voordat er een conclusie wordt getrokken, ruimte is voor een vraag:

Wat ben je aan het maken?

-

Lees meer van Mathijs van Meerkerk op StigMathijs (Substack). (https://stigmathijs.substack.com/) StigMathijs gaat over stigma, psychische gezondheid en de kracht van ervaringsdeskundigheid. Hier schrijft Mathijs vanuit eigen ervaring én met een scherp oog voor hoe systemen werken – in zorg, beleid en samenleving.

-----------------------------------------------------------------------------------------

Vind je dit interessant? Misschien is een abonnement op de gratis nieuwsbrief dan iets voor jou! GGZ Totaal verschijnt tweemaal per maand en behandelt onderwerpen over alles wat met de ggz te maken heeft, onafhankelijk en niet vooringenomen.

Abonneren kan direct via het inschrijfformulier (http://www.ggztotaal.nl/pg-29166-7-89775/pagina/abonneren.html), opgeven van je mailadres is voldoende. Of kijk eerst naar de artikelen in de vorige magazines (http://www.ggztotaal.nl/pg-29166-7-89779/pagina/e-magazine.html).