Kwetsbaar begin

Over hoe ons allereerste begin doorwerkt in lichaam en zenuwstelsel. Monique Verreijdt recenseert Kwetsbaar begin. Ervaringsverhalen over pre- en perinataal trauma (https://www.samsarabooks.com/boeken/kwetsbaar-begin/) van Saskia Ebus, Monique de Mol en Stephanie Verhoeven.

Sommige boeken lees je uit en leg je daarna weg. Andere blijven nog een tijd met je meelopen. Kwetsbaar begin behoort duidelijk tot die laatste categorie.

Het boek, geschreven door Saskia Ebus (o.a. neuroloog niet praktiserend), Monique de Mol en Stephanie Verhoeven, heeft me opnieuw bewust gemaakt van de betekenis van onze vroegste levensfase. Niet alleen de eerste jaren na onze geboorte, maar ook de periode daarvoor: de zwangerschap, de geboorte en de eerste tijd waarin we nog geen woorden hebben voor wat we meemaken.

Juist die pre-verbale periode kan van invloed zijn op de ontwikkeling van ons lichaam en zenuwstelsel.

Kwetsbaar begin maakt dit thema invoelbaar aan de hand van ervaringsverhalen, interviews met professionals, op veel praktijk gebaseerde inzichten en prachtige tekeningen. Saskia en Stephanie zijn ervaringsdeskundig en daarnaast breed opgeleid op het gebied van pre-en perinataal trauma.

Een begin zonder woorden

We weten inmiddels dat ingrijpende jeugdervaringen samenhangen met een verhoogd risico op latere psychische en lichamelijke gezondheidsproblemen. De ACES-studie heeft daar belangrijk inzicht in gegeven.

Kwetsbaar begin nodigt uit om daarbij nog verder terug te kijken: naar de zwangerschap, de geboorte en de eerste periode daarna.

In deze vroege fase kunnen ervaringen nog niet in woorden of een samenhangend verhaal worden opgeslagen zoals dat later mogelijk is. Dat betekent niet dat ze geen invloed kunnen hebben. Ze kunnen zich bijvoorbeeld uiten via lichamelijke spanning, onrust, gedrag, omgaan met relaties en de manier waarop iemand reageert op stress.

In het boek blijkt dat vragen over deze periode waardevolle informatie kan opleveren:

- Hoe verliep de zwangerschap?
- Was de zwangerschap gewenst?
- Was je welkom?
- Hoe was de zwangerschap voor je moeder?
- Hoe was de geboorte?
- Was er sprake van vroeggeboorte of een ziekenhuisopname?
- Hoe was de eerste periode na de geboorte?
- Hoe verliep de hechting?

Dit zijn vragen die niet alleen hulpverleners kunnen stellen. Ook als lezer kan het waardevol zijn om, als dat mogelijk is, zoveel mogelijk te weten te komen over je eigen begin.

De informatie over je vroegste geschiedenis kan richting en duiding geven aan patronen, gevoelens of lichamelijke ervaringen waar je nu tegenaan loopt.

Wanneer de schellen van je ogen vallen

Een bijzonder waardevol onderdeel van Kwetsbaar begin zijn de interviews met professionals, waaronder opleiders die werken met pre- en perinataal trauma. Al deze deskundigen (en de auteurs) zijn ook ‘wounded healers’, ze combineren hun eigen ervaringen met ongelofelijk veel kennis.

Zij vertellen bijvoorbeeld over opleidingen waarin professionals leren om signalen bij baby’s en jonge kinderen beter te herkennen. Artsen en andere professionals die met kinderen werken, zeggen na zo’n opleiding regelmatig: “Waarom hebben we dit niet eerder gezien?”

Wanneer je eenmaal weet waar je op kunt letten, kunnen signalen ineens heel duidelijk worden.

Een baby communiceert immers niet met woorden. Het lichaam vertelt wat er nodig is. In lichaamstaal, spanning, beweging, huilen, terugtrekken of juist onrust kunnen signalen zichtbaar worden.

Dat er zoveel kennis door deze opleiders de wereld in wordt gebracht, vind ik hoopgevend. Wanneer professionals deze kennis meenemen in hun dagelijkse werk, kunnen zij eerder herkennen wat een kind nodig heeft en mogelijk voorkomen dat problemen zich later verdiepen.

Als puzzelstukjes op hun plek vallen

De ervaringsverhalen in Kwetsbaar begin zijn bijzonder ontroerend. Mensen vertellen over gedragspatronen, gevoelens en lichamelijke ervaringen waar ze soms al hun hele leven mee worstelen. Door meer te weten te komen over hun zwangerschap, geboorte en eerste levensperiode, vielen er puzzelstukjes op hun plek.

Hoe die stukjes op hun plek vielen beschreef iemand naar aanleiding van de documentaire van In Utero: How We Begin Is Who We Become. De documentaire laat zien welke mogelijke invloed de prenatale omgeving en geboorte-ervaring kunnen hebben op het latere welzijn. 

Ook het werk van Anna Verwaal heeft veel betekend in het zichtbaar maken van de mogelijke impact van de prenatale periode en de geboorte op ons latere leven.

Het gaat daarbij niet om achteraf één oorzaak aan te wijzen voor alles wat iemand ervaart. Wel kan kennis over het eigen begin een nieuw perspectief geven en aanknopingspunten bieden voor herstel.

En daar zit ook mooi nieuws in.

De auteurs beschrijven dat lichaamsgerichte traumatherapie en andere non-verbale behandelvormen kunnen helpen om contact te maken met wat in het lichaam wordt ervaren.

Door te leren voelen, spanning te herkennen en reguleren en opnieuw veiligheid te ervaren, kan ruimte ontstaan om datgene te verwerken wat eerder niet verwerkt kon worden.

De invloed van stress tijdens de zwangerschap

In het boek wordt ook wetenschappelijk onderzoek besproken naar de invloed van stress tijdens de zwangerschap op de latere ontwikkeling van een kind.

Dat maakt opnieuw duidelijk hoe belangrijk de omstandigheden rondom een zwangerschap zijn. Langdurige stress van de moeder heeft invloed op de ontwikkeling van het ongeboren kind.

Dit is geen pleidooi om moeders achteraf verantwoordelijk te maken. Het benadrukt wel hoe belangrijk ondersteuning, rust, veiligheid en zorg tijdens de zwangerschap zijn.

Ook daarom verdienen de eerste duizend dagen van een mensenleven veel meer aandacht.

De eerste duizend dagen

In de interviews wordt duidelijk dat meer ondersteuning tijdens de zwangerschap, aandacht voor de omstandigheden rondom de geboorte en goede begeleiding in de eerste periode daarna kunnen van grote waarde zijn. Daarbij horen ook aandacht voor hechting, veiligheid en de relatie tussen ouder en kind.

Binnen de hulpverlening zouden vragen over deze periode, wat mij betreft, vanzelfsprekender mogen worden. Niet als een nieuwe checklist, maar als onderdeel van een bredere nieuwsgierigheid naar het ontstaan en functioneren van een mens.

De wens die in het boek wordt uitgesproken om lichaamsgerichte therapieën, waar passend, beter toegankelijk te maken en vaker vanuit de reguliere zorg te vergoeden, vind ik waardevol. Als we erkennen dat lichaam en zenuwstelsel een rol kunnen spelen bij de gevolgen van vroeg trauma, verdienen behandelvormen die daarop aansluiten een volwaardige plek binnen de zorg.

Een boek dat blijft doorwerken

Wat mij uiteindelijk het meest bijblijft, is de combinatie van kennis, herkenning en hoop.

Voor mensen die zichzelf herkennen in de verhalen of tekeningen kan het boek nieuwe inzichten bieden. Soms kunnen er puzzelstukjes op hun plek vallen. Voor professionals kan het ogen openen voor signalen die eerder misschien niet werden herkend.

Kwetsbaar begin nodigt uit om niet alleen te luisteren naar wat iemand vertelt, maar ook te kijken naar wat het lichaam laat zien. En om nieuwsgierig te zijn naar het begin van ieder mensenleven: hoe was de zwangerschap, hoe verliep de geboorte, was je welkom en hoe was de eerste periode daarna?

Anna Verwaal schrijft in het voorwoord van het boek: “Pre-en perinatale trauma-ervaringen rondom conceptie, zwangerschap en geboorte- worden zelden herkend of begrepen in de reguliere zorg. Terwijl de invloed ervan immens is”.

“Mijn hoop is dat dit boek een brug zal slaan tussen weten en voelen, tussen wetenschap en wijsheid, tussen hoofd en hart. Dat het mag bijdragen aan een wereld waarin we begrijpen dat de manier waarop we geboren worden, en ontvangen worden, de basis vormt van wie we zijn”. 

De auteurs maken in dit pareltje duidelijk: hoe eerder we zien wat er nodig is, hoe beter we kunnen ondersteunen. En misschien kunnen we daarmee ook voorkomen dat vroeg ontstane problemen zich jarenlang voortzetten.

Kwetsbaar begin heeft mij in ieder geval geraakt en opnieuw laten zien hoeveel er te ontdekken valt wanneer we niet alleen naar woorden luisteren, maar ook naar wat het lichaam vertelt.

-

Saskia Ebus, Monique de Mol, Stephanie Verhoeven - Kwetsbaar begin. Ervaringsverhalen over pre- en perinataal trauma (https://www.samsarabooks.com/boeken/kwetsbaar-begin/)
Uitgeverij Samsara
320 pagina’s
Prijs: € 27,99
ISBN: 9789493394681

-

Lees ook andere boekrecensies op GGZ Totaal (https://www.ggztotaal.nl/tp-29166-2/recensie)

-----------------------------------------------------------------------------------------

Vind je dit interessant? Misschien is een abonnement op de gratis nieuwsbrief dan iets voor jou! GGZ Totaal verschijnt tweemaal per maand en behandelt onderwerpen over alles wat met de ggz te maken heeft, onafhankelijk en niet vooringenomen.

Abonneren kan direct via het inschrijfformulier (http://www.ggztotaal.nl/pg-29166-7-89775/pagina/abonneren.html), opgeven van je mailadres is voldoende. Of kijk eerst naar de artikelen in de vorige magazines (http://www.ggztotaal.nl/pg-29166-7-89779/pagina/e-magazine.html).