Deze film maakt psychoses invoelbaar

Je weet soms zelf niet in welke realiteit je verkeert. Leendert Douma recenseert The Desert Of The Real van documentairemaker Luuk Bouwman.

Het klinkt een beetje oneerbiedig, maar soms lijkt het wel of film en psychose voor elkaar zijn gemaakt. Het is wetenschappelijk bewezen dat ze elkaar ook beïnvloeden. De fictie die is gebaseerd op wat mensen meemaken tijdens een psychose is talloos. Andersom beleven mensen in hun hoofd beelden en scenes die ze kennen uit de cinema. Maar het is voor het eerst dat een documentaire zich op dit snijvlak begeeft.

The Desert Of The Real (de titel verwijst naar de beroemde scifi-film The Matrix) is niet zomaar een documentaire waarin ervaringsdeskundigen vertellen over hun psychose(s). Nee, in het werkstuk van Luuk Bouwman belééf je de psychose. Soms zit je er middenin. De maker vroeg zes mensen – van psychiater tot kunstenaar, van verpleegkundige tot muzikant en filosoof – om te vertellen over wat de psychose(s) die ze beleefden met hen deed. Luuk Bouwman interviewt op rustige toon, vragend, niet oordelend. De setting is veilig. Dus de ervaringsdeskundigen voelen zich vrij om tot in detail te vertellen. Dat alleen al is nogal fascinerend.

Soms zie je de sprekers heel sec tegen een zwarte achtergrond. Maar veel vaker gaat filmmaker Luuk Bouwman met de verhalen aan de slag. Hij probeert dan de sfeer van de psychose na te bouwen in een decor en vraagt de betrokkene scenes na te spelen. Dan begint ook voor de kijker de grens tussen echt en niet-echt te vervagen, precies zoals bij een ‘werkelijke’ psychose. De tekstreferenties naar Alice in Wonderland in de tussenblokjes benadrukken dat alleen maar.

Filmreferenties zijn er zo volop. The Desert of The Real doet in zijn beklemming soms denken  aan The Truman Show. Het decor en de sfeer lijken op die van Videodrome van regisseur David Cronenberg of David Lynch’ Eraserhead. Maar het kan ook lollig en strip-achtig zijn à la Betty Boop.

Een van de meest surrealistische taferelen in The Desert Of The Real is als een van de ervaringsdeskundigen – kunstenares Ine Poppe – verteld hoe het er in een ggz-instelling kan toegaan. Er wordt een scene nagespeeld met medepatiënten die zwaar onder de medicatie zitten. Ter vermaak van de afdeling is er een Vader Abraham-imitator ingehuurd, inclusief opplakbaard. Hij zingt het Smurfenlied in een donkere kamer terwijl de patiënten een soort slow motion polonaise uitvoeren. Adembenemend! Dit is dolkomisch en dieptragisch tegelijkertijd. Maar minstens zo boeiend is hoe muzikant Simon de Berliner Philharmoniker binnenwandelt en domweg vertelt dat hij de dirigent is. Op dat moment kon hij nog geen muzieknoot lezen, maar zijn verhaal wordt enige tijd voor waar aangenomen. Simon is zo overtuigd van zijn wanen dat hij anderen overtuigt... En ook leerzaam op een bepaalde manier: de man die denk dat de tijd teruggaat als hij achteruit door de supermarkt boodschappen doet, van kassa naar ingang.

Het is niet de bedoeling van The Desert Of The Real om psychoses uit te leggen of te verklaren. Wel zien we hoe de ervaringsdeskundigen ermee proberen te dealen. Maar bovenal roept de documentaire filosofische vragen op. Wat is echt? Wat is droom? Wat is denken? En wat is ‘ik’? Vaak genoeg gaan de vertellers/hoofdrolspelers over de grenzen tussen waan en werkelijkheid heen. Als kijker weet je soms ook niet meer in welke realiteit je zit. Dat is denk ik precies wat Bouwman beoogt. E zit ook een fascinerende psychologische kant aan de documentaire, de zes vertellers zijn allemaal buitengewoon creatieve mensen. Zij leren ons ook wezenlijk andere manieren om naar de wereld te kijken. Dat kan heel inspirerend zijn.

Wat echter buiten beeld blijft, is de negatieve impact die een psychose kan hebben op iemands mentale staat. Dat maakt dat er soms een te romantisch beeld achterblijft na het zien van deze kleurrijke film.

-

Bekijk de trailer van The Desert Of The Real (https://www.youtube.com/watch?v=ZsxZd2ITc-M)

-

Lees alle filmrecensies op GGZ Totaal (https://www.ggztotaal.nl/tp-29166-2/filmrecensie)

-----------------------------------------------------------------------------------------

Vind je dit interessant? Misschien is een abonnement op de gratis nieuwsbrief dan iets voor jou! GGZ Totaal verschijnt tweemaal per maand en behandelt onderwerpen over alles wat met de ggz te maken heeft, onafhankelijk en niet vooringenomen.

Abonneren kan direct via het inschrijfformulier (http://www.ggztotaal.nl/pg-29166-7-89775/pagina/abonneren.html), opgeven van je mailadres is voldoende. Of kijk eerst naar de artikelen in de vorige magazines (http://www.ggztotaal.nl/pg-29166-7-89779/pagina/e-magazine.html).