Ik, jij, wij. De basis van gezonde hechting in de liefde

De schrijfster weet het ietwat abstracte begrip ‘hechting’ echt handen en voeten te geven, niet gericht op wat er fout kan gaan maar op kansen en groei. Judith de Roos recenseert Ik, jij, wij. De basis van gezonde hechting in de liefde (https://www.hartha.nl/boek/) van Carola van der Veen.

Een groot rood hart op de voorkant, wat uit twee delen bestaat én een ronde disclaimer erop: voor wie echte verbinding wil. Carola van der Veen, die een praktijk voor lichaamgeïntegreerde psychotherapie en relatietherapie (https://www.hartha.nl/) heeft, schrijft in dit boek uitgebreid over veilige hechting.

Ze begint met een duidelijk uitleg: “Hechting is niet hetzelfde als houden van. We kunnen van veel mensen houden. Er zijn er vaak echter maar een paar die wij opzoeken en toelaten in tijden van spanningen of bij wie wij helemaal onszelf durven te zijn. Vooral veilige gehechtheid bepaalt het succes van een relatie, niet hoeveel je van iemand houdt, hoe verbonden je je met iemand voelt, hoeveel overeenkomsten er tussen jullie zijn of hoeveel je je tot een ander aangetrokken voelt.”

Ouders

Het blijkt dat slechts iets meer dan de helft van de mensen veilig gehecht is. Deze mensen hebben dan meestal ouder(s) gehad die sensitief, responsief en emotioneel aanwezig en beschikbaar waren. Deze mensen hebben dan als kind geleerd dat ze bij hun ouder(s) terecht konden met hun emoties en gevoelens, met hun behoeften én voor steun. Ze hebben prettige ervaringen opgedaan in nabije en intieme relaties. Deze vroege hechtings-ervaringen worden vastgelegd in het brein en zenuwstelsel en bepalen voor een groot deel hoe men later hechtingsrelaties aangaat.

Voor wie helaas tot de kleinere helft behoord waarbij het niet van een leien dakje is gegaan in de kindertijd, is van der Veen gelukkig hoopvol: “Als je niet veilig gehecht bent opgegroeid, kun je groeien en helen naar veilige hechting. Dat heet verworven veilige hechting. Een goede therapeut, veilige plek voor persoonlijke ontwikkeling, fijne vriendschappen en een mooie liefdesrelaties zijn allemaal plekken waar je kunt helen, groeien en tot rust kunt komen.” Verderop in het boek geeft ze ook nog waardevolle, inzichtgevende oefeningen.

Relatiediscipline

Van der Veen weet het ietwat abstracte begrip ‘hechting’ echt handen en voeten te geven. Zo duidt ze hechting onder andere aan als lichamelijke ervaring, dus wat voel je in je lijf als je in de buurt bent van iemand aan wie je gehecht bent. Deze ervaringen blijken we op te slaan in onze lichaamscellen. Het vormt het lichaamsgeheugen. “Als kinderen genoeg worden geknuffeld, gestreeld, gekust, gewiegd en liefdevol worden aangeraakt en vastgehouden, kunnen ze een gezonde veilige hechting ontwikkelen. Het kind ontwikkelt een positief tactiel (voelend) lichaamsgeheugen. Het begint dus in het lichaam om daarna een psychologische en mentale ervaring te worden van verbondenheid met jezelf, met de ander en met de wereld.” En dat is goed om te weten. “Uit de ervaring dat anderen van ons houden en dat we bij anderen terecht kunnen en veilig zijn, leren wij dat we als mens de moeite waard zijn. Zo ontstaat vanuit de hechtingsband met anderen een hechtingsband met onszelf. Hier wordt de innerlijke relatie met onszelf ontwikkeld.”

Hechting is dus een relationele vaardigheid die wij leren van het voorbeeld dat onze ouders geven. De mate waarin zij in staat waren van zichzelf te houden, zich te verbinden en als autonoom persoon het leven vorm te geven, is het voorbeeld dat we kregen voorgeschoteld. Net als het voorbeeld hoe zij omgingen met pijn en teleurstellingen in het leven en in relaties.

Van der Veen introduceert een voor mij nieuwe term: relatiediscipline… Daaronder verstaat ze de daden die we uitvoeren om een relatie met zorg en toewijding vorm te geven. Een praktisch voorbeeld in de tekst van Henry, die tijdens een ruzie met zijn vriendin er gemene dingen uitflapt, maakt het meteen duidelijk. Henry zou wel wat meer relatiediscipline mogen opbrengen.

Van der Veen legt aan de hand van de lemniscaat van hechtingsgedragingen tussen twee mensen uit hoe een en ander verloopt in het contact. De hechtingsbehoefte van de een is daarbij het startpunt maar is ook weer afhankelijk van de sensitiviteit voor de hechtingsbehoefte van de ander. Interessant!

Relatievoedsel

Carola van der Veen vertelt over de acht hechtingsfuncties die er zijn. Ze ziet ze als ‘relatievoedsel’, ze zijn nodig om in leven te blijven. Het voert te ver om ze hier te behandelen, maar het geeft wederom het begrip hechting veel meer duiding en begrip.

Helder is ook haar uitleg over diepe teleurstellingen in een relatie, die eigenlijk voortkomen uit nog niet verwerkte teleurstellingen in de eigen ouders. “Zolang we onze eigen ouders nog niet ten volle hebben kunnen integreren in hun goede kanten en de kanten die je als kind hebt gemist, blijft er van binnen een hunkerende kindpositie meespelen. We willen alsnog krijgen wat we hebben gemist. We gaan op zoek naar iemand die ons dat alsnog kan geven. We benaderen onze partner dan vanuit destructieve recht of destructief gerechtigde aanspraak. Dit is het gevoelde recht of de ervaren aanspraak om alsnog te krijgen wat je als kind hebt gemist, deze claim leidt onherroepelijk tot verstrikkingen en tot teleurstelling.”

Vijf pijlers

In deel 2 gaat van der Veen in op de vijf pijlers van veilige hechting bij volwassen personen in dito relaties. De pijlers (1. emotionele verbondenheid, 2. autonomie, 3. emotieregulatie, 4. positieve identiteit en 5. relationele intelligentie, bewustzijn en wijsheid) worden uitgebreid behandeld en uitgelegd in vijf hoofdstukken. Het verbaast me niet dat ze het Afrikaanse woord ‘Ubuntu’ hier aanhaalt. “Ubuntu staat voor de vervlechting van onszelf met de mensen om ons heen. We zijn voor ons bestaan, onze overleving en ons welzijn afhankelijk van elkaar. Het is noodzakelijk dat we ons verbinden met anderen, individueel en in groepsverband.” Van der Veen noemt verbondenheid geen luxe, maar van levensbelang: een biologische noodzaak. Het verklaart waarom bij een tekort aan sociale verbondenheid mensen zich eenzaam voelen of zelfs depressief of angstig kunnen worden. Ieder hoofdstuk wordt afgesloten met persoonlijke vragen over het betreffende onderwerp, en verschillende oefeningen om je meer in het thema te verdiepen.

Communicatie

Het laatste hoofdstuk wat gaat over de vijfde pijler. Relationele intelligentie, bewustzijn en wijsheid zoomt in op de vaardigheden waarmee je een veilige relatie kunt verdiepen en een onveilige gehechte relatie veilig(er) kunt maken. En waar de basis van de eerste vier pijlers in de kinderjaren ligt, vindt déze ontwikkeling vooral later in het volwassen leven plaats. De grootste bijdrage aan veilig gehechte relaties is het leren communiceren zonder grote emoties en spanningen. “Hoe beter je in staat bent om op deze manier te communiceren, hoe veiliger je overkomt bij de ander. Wanneer je van binnen rustig bent zal er minder onnodige ruis en heftigheid meekomen in je communicatie. Dat maakt jou helder en duidelijk. Je bent veel beter in staat om de ander te blijven zien en naar hem te luisteren waardoor een dialoog kan ontstaan.”

Boosheid

Van der Veen gaat ook boosheid niet uit de weg bij veilige hechting. “De gezonde functie van boosheid is het bewaken, aangeven en herstellen van grenzen, of het najagen van wensen en doelen. Boosheid is dus een uiterst relationele emotie. Boosheid dient ter zelf- bescherming, om iemand anders te kunnen beschermen of om de relatie te beschermen Als er in een relatie geen plek kan zijn voor boosheid verschraalt de hechtingsrelatie en wordt de relatie oppervlakkig. Boosheid inbrengen gaat eigenlijk over het inbrengen van je levensvuur.  Je brengt met boosheid je levendigheid en energie in de relatie en dat geeft een impuls tot ontwikkeling. Wanneer je boosheid juist benut, kan een reparatie in herstel plaatsvinden en brengt het mensen juist dichter bij elkaar. De vaardigheid om te repareren en te vergeven creëert en onderhoudt veilige gehechtheid.” Ook dit hoofdstuk sluit ze af met pakkende vragen en opdrachten, waardoor het echt als een soort van werkboek gehanteerd zou kunnen worden.

Groeikansen

Het is van der Veen uitermate goed gelukt om een sterk inhoudelijk boek te schrijven over hechting, wat nu juist niet gericht is op een problematische of onveilige hechting maar juist op de groeikansen en helingsmogelijkheden. De vragen en opdrachten maken het samen met de praktijkvoorbeelden, die in een ander kleurtje zijn afgedrukt, tot een sterk geheel.

Ik, jij, wij is daarmee niet alleen een informatief boek, maar ook een richtinggevende gids. Het laat zien dat veilige hechting geen vaststaand gegeven is, maar iets waarin ontwikkeling mogelijk blijft, in liefde, vriendschap en therapie. Want ook in haar werk zet ze de helende kracht van het aangaan van een hechtingsrelatie met cliënten positief in. Het is echt een interessant boek, helder en warm geschreven, zowel voor mensen met interesse in dit thema als voor ieder mens die met mensen werkt.

Misschien is het goed om af te sluiten met Van der Veens eigen woorden: “Hechtingsrelaties maken het leven de moeite waard. Maak er wat moois van!”

-

Carola van der Veen – Ik, jij, wij. De basis van gezonde hechting in de liefde (https://www.hartha.nl/boek/)
Uitgeverij: S2 Uitgevers
Prijs: € 26,50
ISBN: 9789492528278

-

Er staan nog twee boeken over hechting op de planning om hier te bespreken. Dat zijn:

- Liefdeswonden (https://thebreathworkcoach.com/liefdeswonden/) van Lars Faber
- Niet veilig thuis (https://www.boom.nl/auteur/110-1161_Stofsel/100-20063_Niet-veilig-thuis) van Martijn Stöfsel

Mocht jij ze al gelezen hebben en er iets over willen vertellen, laat het ons dan even weten via info@ggztotaal.nl (mailto:info@ggztotaal.nl)

-

Lees ook andere recensies van Judith de Roos en Johan Atsma (https://www.ggztotaal.nl/tp-29166-2/recensie)

-----------------------------------------------------------------------------------------

Vind je dit interessant? Misschien is een abonnement op de gratis nieuwsbrief dan iets voor jou! GGZ Totaal verschijnt tweemaal per maand en behandelt onderwerpen over alles wat met de ggz te maken heeft, onafhankelijk en niet vooringenomen.

Abonneren kan direct via het inschrijfformulier (http://www.ggztotaal.nl/pg-29166-7-89775/pagina/abonneren.html), opgeven van je mailadres is voldoende. Of kijk eerst naar de artikelen in de vorige magazines (http://www.ggztotaal.nl/pg-29166-7-89779/pagina/e-magazine.html).