Loenatik meets Cuckoo’s nest komt niet goed uit de verf

Actrice Gaite Jansen speelt de sterren van de hemel, maar het verhaal en de personages zijn te eendimensionaal. Je wordt bijna nergens geraakt. Leendert Douma recenseert de film PAAZ van Anne de Clerq.  

Het idee was: we maken een lichtvoetige, komische en op Amerikaanse leest geschoeide film over een psychiatrische kliniek. Misschien wel om mentale problemen voor een groot publiek inzichtelijk te maken? Weg van het stigma ‘eng’, ‘gek’ of ‘zwaar’? Dan is de basis goed gekozen. De roman PAAZ van Myrthe van der Meer werd na publicatie in 2012 een doorslaand succes. Van der Meer beschrijft met humor haar opname op een psychiatrische afdeling na een burn-out. Vijf maanden lang maakte ze de zorg van binnenuit mee. Dat levert mooie perspectieven op. Myrthe van der Meer schrijft dat ze de opname in eerste instantie één grote vergissing vond. Ze is een volstrekt normaal persoon. Gaandeweg komt ze erachter dat haar gedachten misschien helemaal niet zo ‘normaal’ zijn.

Marketing
Ik vond het boek PAAZ beslist niet briljant, maar zeker onderhoudend. Daarom was ik wel benieuwd naar de film. De marketingcampagne – met Gaite Jansen, bekend van onder andere Peaky Blinders, als trekker – deed de rest. Het maken van de film werd breed uitgemeten via kranten als AD en columns in ELLE. Goed gepositioneerd dus, het was snel duidelijk dat dit geen arthouse-film zou worden.

Feelgood
Wat dan wel? Ik denk dat je de film kort door de bocht kunt samenvatten als ‘Loenatik meets One Flew Over The Cuckoo’s Nest (https://www.ggztotaal.nl/nw-29166-7-4696198/nieuws/kijk_niet_kritiekloos_naar_one_flew_over_the_cuckoos_nest.html?page=1)’. (Toevallig speelt ook Loenatik-acteur Martin van Waardenberg een rolletje in PAAZ.) We komen achter de deuren van een heel apart instituut. Het heeft iets van een sprookjeswereld, maar met soms schokkende randjes. Alle ‘patiënten’ lopen gezellig door elkaar, spelen nachtelijke potjes pingpong. Als er iets is kunnen ze zo even binnenvallen bij een hulpverlener (een psychiater bijvoorbeeld, die hilarisch wordt gespeeld door Georgina Verbaan). Ze doen een ontsnappingspoging begeleid door een olijk muziekje en de boel eindigt met een feelgood feestmaaltijd. Het is bijzonder – en vervreemdend – hoe de mensen in deze PAAZ soms van hun problemen afkomen. Een kapper is in één klap genezen van smetvrees nadat Gaite Jansen vraagt haar haren zonder handschoenen aan te traken...

Orgel aan emoties
Er zijn ook scherpe randjes. Zo is er ineens een mooi gesprek over suïcide. Acteur Jonas Smulders weet te raken als de grillige medepatiënt Boudewijn. Hij is iemand bij wie de donkerte aan bod komt, en de enige die je in het echt op een PAAZ zou kunnen tegenkomen. Maar het is Gaite Jansen die de show steelt als hoofdpersoon Emma. Ze is veel te zien in close-ups en dat is terecht. Het is bewonderenswaardig hoe zij een veelzijdige geest weet te treffen: Ze kan hysterisch lachen terwijl ze haar ogen leeg en stil houdt. Ze is onrustig en droevig tegelijk. Haar gezicht bespeelt een orgel aan emoties. En ze is komisch. Emma werkt voor een uitgever aan een kippenencyclopedie en spreekt haar dictafoon in met kippenweetjes – ontroerend, het is voor haar een houvast. Alleen een clichéscene waarin ze huilend onder de douche staat had niet gehoeven.

De hele teneur van PAAZ is luchtig en lichtvoetig. Dus regisseuse Anne de Clerq toont de patiënten op de afdeling als gewone mensen en hun problemen worden geminimaliseerd. Of op zijn minst in een vrolijk format gedrukt. Is dit welbewust om een stigma te voorkomen of om zo marketingtechnisch de grootste winst te behalen? Ik weet het niet. Het gevolg is dat de film nooit wringt. Het strijkt niet tegen de haren in. En dus komt PAAZ niet echt binnen, je wordt bijna nergens geraakt. Alleen maar bij Gaite Jansen en haar close-ups.

Bekijk de trailer van PAAZ. (https://www.youtube.com/watch?v=EG2NeepaDmU)

-

Lees alle filmrecensies op GGZ Totaal (https://www.ggztotaal.nl/tp-29166-2/filmrecensie)

-----------------------------------------------------------------------------------------

Vind je dit interessant? Misschien is een abonnement op de gratis nieuwsbrief dan iets voor jou! GGZ Totaal verschijnt tweemaal per maand en behandelt onderwerpen over alles wat met de ggz te maken heeft, onafhankelijk en niet vooringenomen.

Abonneren kan direct via het inschrijfformulier (http://www.ggztotaal.nl/pg-29166-7-89775/pagina/abonneren.html), opgeven van je mailadres is voldoende. Of kijk eerst naar de artikelen in de vorige magazines (http://www.ggztotaal.nl/pg-29166-7-89779/pagina/e-magazine.html).