De ingewikkelde relatie tussen kerk en psychische gezondheid 

De GGZTotaal XL van februari

 

Van de redactie

 

Een geprikkelde reactie op Facebook: “Wie heeft het artikel geschreven over de zogenaamde beschermende factor bij suïcidaliteit bij mensen die lid zijn bij een kerk of religieuze gemeenschap?” Samira van Reen reageerde daarmee in oktober op het artikel van Carla Aantjes en Hans Landman (https://www.ggztotaal.nl/nw-29166-7-3700500/nieuws/de_religieuze_gemeenschap_als_beschermende_factor_bij_suicidaliteit.html?page=1). Van Reen vermoedde een ander verband: “Zou het niet zo zijn dat deze suïcidale gelovigen juist te maken hebben met een onveilige factor door deze kerk of gemeenschap? De dogma’s en indoctrinaties, dat kan je tot waanzin drijven. Ik heb hier zelf ervaring mee en ken nog velen die dit ook hebben ervaren, waarbij het juist tot suïcidaliteit aanzette.”

Het was dit bericht dat ons op de gedachte bracht een themamagazine te maken over de relatie tussen de (christelijke) kerk en de geestelijke gezondheidszorg. Een mijnenveld, dat realiseerden we ons al snel, want ‘de kerk’ heeft bijzonder veel goeds gedaan voor mensen met psychische problemen, maar heeft ook veel leed veroorzaakt
Met opzet schrijf ik ‘de kerk’ tussen aanhalingstekens, want evenmin als er sprake is van ‘dé ggz’, bestaat ‘dé kerk’. Je kunt een Brabantse parochie nou eenmaal niet verantwoordelijk houden voor de gevolgen van een streng gereformeerde opvoeding op de Veluwe, evenmin als je de Evangelische Gemeente in Amsterdam aan kunt klagen voor het misbruik van een katholieke priester in Limburg.

Aan de positieve kant van de balans staat al het goede dat veel kerken, christelijke organisaties of individuele dominees en pastoors hebben gedaan voor mensen met psychische problemen. In dit magazine geven we daarvan twee voorbeelden: als eerste het Leger Des Heils (https://www.ggztotaal.nl/nw-29166-7-3711597/nieuws/inspringen_op_plekken_waar_grote_zorgen_zijn_en_waar_niets_is_geregeld.html?page=2), dat zich al anderhalve eeuw inzet voor de kwetsbaren in onze samenleving. Daarnaast geeft Frans Koopmans ‘Omzien naar de naaste in nood (https://www.ggztotaal.nl/nw-29166-7-3711591/nieuws/omzien_naar_de_naaste_in_nood.html?page=1)’ een korte geschiedenis van de christelijke verslavingszorg in Nederland.
Het zijn natuurlijk maar twee voorbeelden van een hele reeks. We hadden net zo goed dominee Hans Visser van de Pauluskerk in Rotterdam kunnen noemen, die in 1987 dakloze verslaafden wilde opvangen op ‘Perron nul’. Zo zijn er wel meer bekende en minder bekende voorbeelden te noemen.  

De negatieve kant van de balans is er niet minder om. Samira van Reen (https://www.ggztotaal.nl/nw-29166-7-3711594/nieuws/ik_heb_een_heel_verkeerd_beeld_van_de_wereld_meegekregen.html?page=1) vertelt hoe het opgroeien in een gezin van Jehovah’s getuige haar leven dusdanig beïnvloedde, dat ze er nu, al 25 jaar uit huis, nog steeds nachtmerries van krijgt, ondanks een scala aan therapieën.
Dat speelt niet alleen bij de Jehovah’s getuigen. De ouders van Inge Bosscha (https://www.ggztotaal.nl/nw-29166-7-3711596/nieuws/ik_heb_geleerd_dat_er_altijd_iemand_meekijkt_en_oordeelt.html?page=1) waren lid van de Gereformeerde Kerk Vrijgemaakt. Ook Bosscha worstelde jarenlang met haar orthodoxe opvoeding.
Wie de boeken van Maarten ’t Hart, Jan Siebelink en Franca Treur heeft gelezen, weet dat dat van Reen en Bosscha geen uitzonderingen zijn. Al zal het met de toenemende secularisatie wel minder worden. 

Stijn Ekkers probeert ten slotte in ‘Katholiek ben je niet voor je lol (https://www.ggztotaal.nl/nw-29166-7-3711595/nieuws/katholiek_ben_je_niet_voor_je_lol.html?page=1)‘ de balans te vinden tussen de goede en de minder goede rol die de kerk (of: het christelijk geloof?) speelt als het gaat om psychisch kwetsbare mensen. Ekkers citeert Fortmann, een priester die in de jaren ’60 over de kerk schreef:  ‘Zij is machtig om mensen psychisch te kneuzen, terwijl haar enige raison d’être is mensen te genezen.’
Die spagaat zal voorlopig wel blijven.


Willem Gotink
Hoofdredacteur GGZTotaal

ad 0 ad 0

Reacties
Reactie: (Francisca Flinterman)
19-7-2019, 10:34
Ook ik kan hierover meepraten. Zie mijn boek 'Een briefje uit de hemel'. Voor mij was mijn religie ziekmakend. Daarentegen is zingeving in een bredere, niet per se religieuze, context voor mij onontbeerlijk en heilzaam. Het wegvallen van mijn religie veroorzaakte een identiteits- en zingevingscrisis. En dan werken cognitieve gedragstherapieën maar beperkt. Het is mijns inziens essentieel om in de GGZ oog voor zingeving te hebben.

Reactie: (Hans van Eeken )
28-2-2019, 11:37
Zelf ben ik afkomstig uit dezelfde kerk als Inge Bosscha, zij het dat er ongeveer een generatie tussen mij en haar zit.? Ik heb zelfs het gezin van herkomst van haar vader redelijk goed gekend. ?Inmiddels ben ik 59 jaar en al weer jaren kerkeloos christen. Verder werk ik nu zo’n tien jaar als ervaringswerker in en rond de GGz. Geeft op zich al aan dat ook mijn leven niet over rozen is gegaan. In de talloze zelfhulpgroepssessies die ik de afgelopen jaren mocht begeleiden, drong middels de verhalen van mensen met (soms ernstige) psychische problematiek iedere keer weer de complexiteit van het leven tot mij door. Middels mijn eigen herstelproces, maar ook door het als ervaringswerker ‘meelopen’ met allerlei mensen met vaak ernstige levensproblematiek, heb ik steeds meer geleerd om bescheiden te zijn.? Bescheiden t.o.v. oorzaak en gevolg, maar ook bescheiden t.o.v. een mogelijke oplossing. ‘De kerk’ is voor mij net zo’n complex gegeven als ‘het wereldklimaat’ of ‘het menselijke bewustzijn’. En beoordelen wat er positieve dan wel negatieve invloeden zijn is mijns inziens godsonmogelijk…

Reactie: (Jeannette T. Horlings)
26-2-2019, 14:28
Ik zou de uitdaging wel willen aangaan om in gesprek te gaan over het geloofsaspect in de hulpverlening. Ik heb -als professional- hier veel ervaring mee. Dat er meer aandacht komt voor de diverse invalshoeken t.a.v. het geloof vind ik een welkome aanvulling.

Reactie: (Matthijn Doekes)
26-2-2019, 14:14
Ik ken beide kanten heel goed. Ik was vroeger psychisch ziek. Kwam jaren later tot geloof en werd helaas uiteindelijk weer ziek. Onwetende kerkleiders gaan op de stoel van de psycholoog/psychiater zitten en oordelen. Daarnaast heb je ook nog de struggle met jezelf en je geloof. Ik verliet de kerk (niet mijn geloof). Na jaren kerkloosheid kwam ik in een kerk waar alles dik in orde is in dit opzicht. Er wordt gewoon doorverwezen naar een professionele organisatie, terwijl je ook ondersteuning krijgt. Het kan dus zeker, maar het vraagt een bepaalde nederigheid en bereidwilligheid om bij te leren van deze kerkleiders. Het lost mijn suicidaliteit niet op, maar het helpt. En met de ggz heb ik veel slechtere ervaringen.

Reactie: (Guus Cruts)
25-2-2019, 12:54
Lichamelijk is ze niet meer onder ons, geestelijk leeft ze alvast in ons voort: https://www.rd.nl/kerk-religie/psychologe-aleid-schilder-65-overleden-1.409007

Reactie: (Jose Hoekstra)
25-2-2019, 11:38
Willem - Aleid Schilder is een psychotherapeute die verschillende boeken heeft geschreven over haar jeugd met een streng orthodox gereformeerde vader...en over de leerstellingen van die kerk en hun schadelijkheid. "Hulpeloos maar schuldig". Ze schreef ook een mooi boek over spiritueel misbruik, o.a. door goeroes en Landmark en dergelijke organisaties.

Reactie: (Guus Cruts)
25-2-2019, 11:36
Psychisch gezond zijn en psychisch gezond blijven: daar heb ik mijn religie van gemaakt. Dat is de beste religie en de beste zingeving.