Politie en ggz-hulpdiensten krijgen te maken met steeds meer verwarde mensen. Maar ze krijgen vaak niet de zorg die ze nodig hebben. Dat zeggen ggz-professionals uit de praktijk in een hoorzitting met de Tweede Kamer.
Een belangrijke oorzaak is de versnelde afbouw van bedden zonder dat zorg aan huis goed is geregeld. Zorgverzekeraars en ggz-aanbieders hebben met het ministerie van VWS afgesproken om het aantal bedden in instellingen met een derde te verminderen. Dat moet in 2020 gerealiseerd zijn, maar uit onderzoek van het Trimbos-instituut blijkt dat dit sneller gaat. De bedoeling is dat de ggz-patiënten deel uitmaken van de samenleving en in hun eigen huis de zorg krijgen die ze nodig hebben. Deze zogeheten ambulantisering komt echter maar mondjesmaat van de grond, waardoor familie dikwijls de eerste opvang moet doen als het thuis mis gaat. Ook ontstaat er volgens de praktijkmensen steeds meer overlast in wijken, wat het draagvlak voor het beleid ondermijnt. ’We maken dezelfde fouten als in de jaren zeventig’, verklaart Sjef Czyzewski, bestuursvoorzitter Antes in Rotterdam. ’We sluiten eerst de bedden en dan pas gaan we de ambulante zorg regelen.’
Steeds meer verwarde mensen
De praktijkmensen vinden dat de politiek en zorgverzekeraars niet in de gaten hebben hoe groot het probleem is en hoe urgent een oplossing is. Ardan Miedema, psychiater bij de GGD Amsterdam, zegt dat het aantal verwarde mensen waarmee de politie heeft te maken is verdubbeld in tien jaar. Ook voorzieningen voor nachtopvang zien een toename van 43 procent, terwijl die niet zijn bedoeld voor mensen met psychische klachten. Van de verwarde mensen die de politie oppakt, belandt zeventig procent in de cel, omdat er geen plek is bij ggz-aanbieders, verklaart Henk van Dijk, voorzitter landelijk platform politie en ggz.
Transitie langdurende zorg
Dat de noodhulp zo chaotisch is, heeft volgens Czyzewski te maken met de transitie van de langdurende zorg, waardoor de aansturing en de financiering van de acute ggz fragmentarisch is. ’In de AWBZ viel de noodopvang onder één budgettair kader, waardoor er improvisatieruimte was om het goed te regelen.’
Nu valt de toeleiding naar zorg onder de Wmo (gemeenten), terwijl de zorgverlening zelf onder de Zorgverzekeringswet (zorgverzekeraars) valt. Dat leidt tot domeinstrijd tussen zorgverzekeraars en gemeenten. Zorgverzekeraars, gemeenten en ggz-aanbieders hebben vooral oog voor hun eigen financiële belangen. Ze willen niet de rekening van een ander betalen. Ggz-aanbieders die zonder drempels hulp bieden, lopen een deel van hun inkomsten mis omdat zorgverzekeraars niet betalen voor onverzekerden. Parnassia gaat daarmee stoppen, omdat het niet langer is op te brengen. Terwijl dankzij die aanpak Den Haag de enige grote stad is waar de problemen met verwarde mensen is afgenomen.
GGZ ontbreekt in Wmo
Gemeenten hebben de acute ggz niet goed in het vizier, blijkt uit diverse verklaringen. ’De link tussen de Wmo en de ZVW ontbreekt’, zegt Jan Laurier van de Federatie Opvang. ’De openbare ggz is geen onderdeel van de Wmo’, zegt Cornel Vader van het Leger des Heils. Bert Stavenuiter, directeur van de vereniging van familieleden van mensen met psychose, constateert dat gemeenten voorzieningen voor dagbesteding voor ggz-patiënten sluiten, terwijl die juist belangrijk zijn voor de ambulantisering. Henk van Dijk, voorzitter landelijk platform politie en ggz, stelt vast dat de ggz ontbreekt in de Wmo-wijkteams. Hij pleit voor een rol voor sociaal-psychiatrisch verpleegkundigen.
VWS aan zet
Czyzewski vindt dat minister Edith Schippers van VWS met een oplossing moet komen, omdat het zorgstelsel voor deze patiënten niet goed werkt. ’VWS is verantwoordelijk voor het zorgstelsel. De minister zou de verschillende financiers moeten dwingen om mee te werken aan oplossing van het probleem. Teams van ggz-professionals moeten de wijken in kunnen gaan en de bevoegdheid krijgen om te handelen.’ De minister schreef onlangs zelf aan de Tweede Kamer dat de opvang van mensen in acute psychische nood niet goed verloopt.
Ypsilon: samenleving niet klaar voor verwarde mensen
De samenleving is nog niet klaar voor ‘verwarde mensen’. Dat betoogde Ypsilondirecteur Bert Stavenuiter vanmiddag tijdens een hoorzitting in de Tweede Kamer. “Er is niks mis mee om ook mensen die psychiatrische problemen hebben (gehad) zo veel mogelijk thuis te laten wonen. Maar het gaat sneller dan goed is, er wordt gekort op verkeerde zaken, er is veel onduidelijkheid en noodzakelijke verbindingen ontbreken.”
“Ik had u graag meegenomen naar de bijeenkomst van Ypsilon Rotterdam, nog maar een paar dagen terug. Op de terugweg vatte ik die in 140 lettertekens samen: ‘Als Rotterdam staat voor het héle land, dan is de zorg gehalveerd, voelen Ypsilonleden núl steun vanuit de gemeente en dwalen ze vooral’. De wachttijd van ambulante teams bedraagt er 3 à 4 maanden, dagbesteding is wegbezuinigd en familie weten niet meer waar ze moeten aankloppen. Dan roep je het over jezelf af dat mensen weer gaan zwerven.”
Stavenuiter pleitte ervoor dat er meer geïnvesteerd gaat worden in de familie. “Zet tegenover elk geschrapt bed minstens 2 goed geïnformeerde en opgeleide mantelzorgers. En start een programma waarin de kunstmatige scheiding tussen cliënt en mantelzorger GGZ wordt doorbroken. Het ontbreekt aan regie. Pas als de menselijke maat is geborgd kan ambulantisering succesvol kunnen zijn.”
Het gebrek aan regie werd ook door veel andere organisaties als probleem gezien, maar over de vraag wie dan de regie zou moeten hebben werd verschillend gedacht. Ypsilon pleitte voor een eigen GGZ-directie bij het ministerie, terwijl een ander de oplossing zocht bij het gezag van de burgemeester. Nic Vos de Wael, die vanuit het Landelijk Platform GGz (LPGGz) aanwezig was, kwam direct met een waarschuwing: “Voor je het weet kiest deze dan steeds overlast als insteek, terwijl mensen die geen overlast geven dan van hulp verstoken blijven.” Hij wees op de groeiende wachtlijsten en op de signalen over slechte crisisopvang die niet door zorgverzekeraars waren opgepikt.
Bronnen: Zorgvisie / Bart Kiers (http://www.zorgvisie.nl/Kwaliteit/Nieuws/2015/5/Verwarde-patient-valt-tussen-wal-en-schip-1763529W/) Ypsilon (http://www.ypsilon.org/nieuws/18-05-2015/18994843/Ypsilon-in-Tweede-Kamer-Samenleving-niet-klaar-voor-verwarde-mensen)